Ông Abelardo de la Espriella đắc cử tổng thống Colombia, giới phân tích lo ngại cho nền dân chủ

Ngày 21/6, luật sư triệu phú Abelardo de la Espriella, người tự gọi mình là 'El Tigre' (Con hổ), đã đánh bại thượng nghị sĩ cánh tả Iván Cepeda trong cuộc bầu cử tổng thống vòng hai tại Colombia với cách biệt chỉ 250.000 phiếu, trên tổng số 41 triệu cử tri. Ông sẽ nhậm chức vào ngày 7/8, thay thế tổng thống cánh tả đầu tiên của nước này, Gustavo Petro, đánh dấu sự trở lại mạnh mẽ của phe cánh hữu.

Dù trong bài phát biểu chiến thắng, ông de la Espriella khẳng định sẽ tôn trọng hiến pháp và quyền lợi của 'mọi người dân Colombia', nhưng những phát ngôn trước đây của ông khiến nhiều người lo ngại. Ông từng hứa sẽ 'mổ bụng' phe cánh tả, sử dụng vũ lực chết người chống lại người biểu tình và tiêu diệt tội phạm như 'chuột và gián'.

'Điều đó khiến tôi khiếp sợ,' Catalina Ruiz-Navarro, đồng sáng lập tạp chí nữ quyền Volcánicas, nói. 'Mặc dù Colombia có các thể chế mạnh, chúng tôi đang đối mặt với một mối đe dọa thể chế chưa từng có.'

Ông de la Espriella, 47 tuổi, là người ngưỡng mộ công khai Tổng thống Mỹ Donald Trump – người đã ủng hộ chiến dịch tranh cử của ông. Ông lấy cảm hứng từ các nhà lãnh đạo bảo thủ khác trong khu vực, đặc biệt là ông Nayib Bukele, nhà lãnh đạo độc tài tại El Salvador, và hứa sẽ áp dụng các biện pháp trấn áp băng đảng gây tranh cãi của ông Bukele. Ông cũng biến áo bóng đá quốc gia Colombia thành biểu tượng của phe cực hữu, lấy cảm hứng từ gia đình Bolsonaro ở Brazil và hứa sẽ 'cưa' bộ máy nhà nước như ông Javier Milei ở Argentina, thu nhỏ 40%.

Một số nhà phân tích lo ngại việc cắt giảm quy mô này có thể gây ra khủng hoảng kinh tế và vô tình củng cố các nhóm tội phạm vì nhà nước vốn đã gặp khó khăn trong việc duy trì sự hiện diện ở nhiều vùng.

'Chúng tôi chưa bao giờ đối mặt với mối đe dọa lớn như vậy,' Ana Bejarano Ricaurte, luật sư kiêm đồng giám đốc tổ chức bảo vệ tự do ngôn luận El Veinte, nói. 'Ông ta đã hứa hẹn một chương trình nghị sự thoái trào về quyền công dân: chống phá thai, chống cộng đồng LGBTQ+... Ông ta đã tuyên bố rút Colombia khỏi hệ thống nhân quyền liên Mỹ.'

Ông de la Espriella sinh ra tại Bogotá nhưng lớn lên ở tỉnh Córdoba. Ông là con trai của một cựu nghị sĩ bang và luật sư. Sự nghiệp pháp lý của ông bắt đầu với các vụ án dân sự và lao động nhỏ, nhưng bước ngoặt đến đầu những năm 2000 khi ông tham gia đàm phán giải giáp các nhóm bán quân sự và trở thành luật sư cho nhiều thủ lĩnh lực lượng này.

Danh tiếng của ông ngày càng lớn khi nhận bào chữa cho các thân chủ cao cấp khác gồm một mục sư bị cáo buộc lạm dụng tình dục tín nữ, người đứng đầu một kế hoạch kim tự tháp bị nghi rửa tiền ma túy, và Alex Saab – người bị Mỹ cáo buộc là người đứng đầu tài chính cho chính quyền Nicolás Maduro ở Venezuela. Ông de la Espriella từng nộp hơn 100 đơn kiện các nhà báo.

Chiến dịch tranh cử của ông đầu tư mạnh vào mạng xã hội, giành được sự ủng hộ của những người có sức ảnh hưởng và cầu thủ bóng đá. Các cuộc mít tinh của ông giống như các buổi hòa nhạc pop, với màn trình diễn drone, màn hình lớn chiếu video do AI tạo ra và các bài hát. Ông bán các mặt hàng từ sticker 6 USD, móc chìa khóa 17 USD đến tượng đầu hổ gầm 640 USD và đồng hồ 5.800 USD.

Ông de la Espriella hứa rút Colombia khỏi Liên Hợp Quốc, dẫn độ cựu tổng thống Petro sang Mỹ, xây 10 'siêu nhà tù' an ninh tối đa, hợp pháp hóa quyền sở hữu súng dân sự, và 'bắt hoặc giết' 10 thủ lĩnh tội phạm lớn trong ba tháng đầu nhiệm kỳ. Ông cũng ủng hộ khai thác nhiên liệu hóa thạch, fracking và nới lỏng các yêu cầu cấp phép môi trường.

Với sự ủng hộ lập pháp tối thiểu, tổng thống đắc cử tuyên bố sẽ ban hành 90 sắc lệnh hành pháp vào ngày đầu tiên nhậm chức, một phong cách cai trị gợi nhớ đến Tổng thống cực hữu Ecuador, ông Daniel Noboa. '90 sắc lệnh đó có thể là bất hợp pháp và cuối cùng sẽ bị thách thức trước tòa, nhưng trước khi tòa giải quyết vấn đề, các quyền đó có thể đã bị mất. Chúng ta đã thấy điều đó xảy ra ở Mỹ,' bà Ruiz-Navarro nhận định.

Ông de la Espriella từng bị chỉ trích vì bắt chước giễu cợt một ứng cử viên đồng tính, bị cáo buộc kỳ thị đồng tính và phân biệt giới tính. Tuy nhiên, trong một tuyên bố, ông nói rằng dưới chính phủ của mình, 'sẽ không có người nào bị đàn áp, phân biệt đối xử hay loại trừ vì khuynh hướng tình dục, niềm tin cá nhân hay lối sống của họ'.

Bà Ricaurte nói: 'Những lời hùng biện của ông ta đầy kỳ thị phụ nữ, thù hận và loại trừ, và không phải mọi người bỏ phiếu cho ông ta bất chấp những lời lẽ đó. Mọi người đã bỏ phiếu cho ông ta vì nó. Và đó là một dấu hiệu báo động sâu sắc cho sức khỏe của đất nước chúng ta.'