Giải Nobel Y sinh học hoặc Y học năm 2026 đã được trao cho nhà khoa học người Mỹ Karl Deisseroth cùng hai nhà khoa học người Đức Peter Hegemann và Georg Nagel, cho những khám phá tiên phong về ánh sáng và quang di truyền (optogenetics) giúp con người hiểu rõ hơn cách não bộ vận hành.
Hội đồng Nobel thuộc Đại học Y khoa Karolinska (Thụy Điển) công bố quyết định vào thứ Hai, ghi nhận ba nhà khoa học "vì đã phát hiện ra một công tắc phân tử dành cho tế bào thần kinh".
Quang di truyền là phương pháp dùng ánh sáng để kiểm soát tín hiệu thần kinh, hỗ trợ các nhà nghiên cứu tìm hiểu vai trò của từng loại tế bào cụ thể đối với các hành vi như học tập, sợ hãi, nghiện và vận động.
Theo Hội đồng Nobel, quang di truyền "đã thay đổi căn bản hiểu biết của chúng ta về não bộ", và mỗi ngày đều mang đến những khám phá mới, góp phần giải đáp một trong những bí ẩn lớn nhất của nhân loại là cách bộ não kỳ diệu của con người hoạt động.
Ông Thomas Perlmann, Tổng thư ký Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska, cho biết quang di truyền "cho phép bật hoặc tắt hoạt động của từng tế bào thần kinh riêng lẻ trong một bộ não đang sống", và phương pháp này hiện được các phòng thí nghiệm trên khắp thế giới sử dụng để khám phá những bí ẩn của não bộ.
Ông Per Svenningsson, Chủ tịch Ủy ban Nobel, nhận định trong một tuyên bố rằng quang di truyền mở ra cơ hội lập bản đồ não bộ theo cách mà trước đây con người chỉ có thể mơ tới.
Các nhà nghiên cứu cũng hy vọng quang di truyền có thể cải thiện ốc tai điện tử, cho phép kích thích dây thần kinh thính giác chính xác hơn so với các thiết bị điện hiện nay.
Karl Deisseroth, 54 tuổi, là giáo sư tại Đại học Stanford (Mỹ). Peter Hegemann, 71 tuổi, là giáo sư khoa học thần kinh tại Đại học Humboldt ở Berlin. Georg Nagel, 73 tuổi, là giáo sư lý sinh tại Đại học Wurzburg. Ba người sẽ chia nhau khoản tiền thưởng trị giá 12 triệu crown Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu USD).
Ông Perlmann kể lại rằng cả ba người đều nói cùng một điều: họ cảm thấy vô cùng tuyệt vời khi nhận giải thưởng cùng hai người mà họ gọi là bạn, và đó là một vinh dự lớn khi được nhận giải cùng nhau.
Các chủ nhân giải Nobel do những ủy ban chuyên gia được các tổ chức trao giải chỉ định lựa chọn. Giải Y sinh học hoặc Y học theo truyền thống mở màn cho chuỗi công bố giải Nobel hằng năm, tiếp đó là giải Vật lý công bố vào thứ Ba, giải Hóa học vào thứ Tư và giải Văn học vào thứ Năm.
Tuy nhiên, giải được mong chờ nhất có lẽ là giải Hòa bình công bố vào thứ Sáu, giải Nobel duy nhất được trao tại Oslo. Giới chuyên gia cho rằng hội đồng năm nay có thể chọn một chủ nhân nhận được đồng thuận rộng rãi, sau chiến thắng gây tranh cãi năm ngoái của lãnh đạo đối lập Venezuela Maria Corina Machado.
Các chủ nhân giải Nobel sẽ nhận giải vào ngày 10 tháng 12, đúng ngày giỗ của Nobel, trong các buổi lễ có sự tham dự của hoàng gia Thụy Điển và Na Uy, cùng những bữa tiệc được tổ chức để vinh danh họ.
