Nổ bom trên tàu hỏa tại Balochistan, Pakistan: Vì sao bạo lực leo thang?

Ít nhất 24 người thiệt mạng và hơn 50 người bị thương trong một vụ đánh bom xe tự sát nhằm vào đoàn tàu chở binh sĩ tại Quetta, thủ phủ tỉnh Balochistan, Pakistan vào Chủ nhật (24/5). Vụ tấn công xảy ra trong bối cảnh Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đang có chuyến thăm 4 ngày tới Trung Quốc, trước thềm cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào ngày hôm sau (25/5), nhân dịp kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước.

Nhóm vũ trang ly khai Balochistan Liberation Army (BLA) nhận trách nhiệm về vụ tấn công. Đây là tổ chức đấu tranh đòi thành lập nhà nước độc lập cho vùng Balochistan và phản đối mạnh mẽ các khoản đầu tư quy mô lớn của Trung Quốc vào khu vực này.

Theo phóng viên Kamal Hyder của Al Jazeera tại hiện trường, nhiều ngôi nhà và tòa nhà dọc theo đường ray bị hư hại nặng nề, các toa tàu bị lật và bốc cháy. Truyền thông địa phương cho biết tình trạng khẩn cấp được ban bố tại các bệnh viện công ở Quetta, yêu cầu bác sĩ và nhân viên y tế trực liên tục.

Thủ tướng Sharif lên án vụ tấn công trên mạng xã hội X, gọi đó là "hành động khủng bố hèn nhát" và khẳng định Pakistan kiên quyết loại bỏ chủ nghĩa khủng bố dưới mọi hình thức. Ông cho biết các báo cáo ban đầu cho thấy đây là một vụ đánh bom liều chết, nhưng điều này chưa được xác nhận chính thức.

Bạo lực ly khai leo thang

Theo số liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình Pakistan (PIPS) có trụ sở tại Islamabad, Balochistan ghi nhận ít nhất 254 vụ tấn công trong năm 2025 – tăng khoảng 26% so với năm 2024. Một báo cáo tháng 12/2025 của tổ chức giám sát xung đột ACLED cho thấy các cuộc tấn công bằng bom tự chế (IED) và lựu đạn nhằm vào các đoàn xe và đồn cảnh sát đã tăng hơn 65% trong 11 tháng đầu năm 2025 so với cùng kỳ năm 2024.

Báo cáo Chỉ số Khủng bố Toàn cầu (GTI) năm 2026 xác nhận BLA đứng sau vụ tấn công khủng bố lớn nhất tại Pakistan trong năm 2025 – vụ cướp tàu Jaffar Express từ Quetta đến Peshawar vào tháng 3/2025, khiến 400 hành khách bị bắt làm con tin.

Giáo sư Danh dự về Nghiên cứu Nam Á tại Đại học Bradford (Anh), Yunas Samad, nhận định rằng sau vụ tấn công phối hợp vào Jaffar Express, chính quyền Pakistan dường như đã tăng cường các biện pháp an ninh, nhưng sự kiện mới nhất cho thấy các nhóm vũ trang vẫn duy trì năng lực tác chiến đáng kể.

Ai là BLA và các nhóm vũ trang Baloch khác?

BLA, với đội cảm tử mang tên Lữ đoàn Majeed, là nhóm lớn nhất trong số các tổ chức ly khai sắc tộc đã chiến đấu chống lại chính phủ liên bang Pakistan trong nhiều thập kỷ. Nhóm này thường nhắm vào cơ sở hạ tầng và lực lượng an ninh tại Balochistan, nhưng cũng từng tấn công ở các khu vực khác, đặc biệt là thành phố cảng Karachi.

BLA bị Mỹ liệt vào danh sách "tổ chức khủng bố nước ngoài" vào tháng 8/2025, một động thái được chính phủ Pakistan hoan nghênh. Nhóm này từng là tâm điểm của các cuộc tấn công trả đũa giữa Iran và Pakistan vào năm 2024, đẩy hai nước láng giềng đến bờ vực chiến tranh.

Nguyên nhân của phong trào ly khai Baloch

Với dân số khoảng 15 triệu người (theo điều tra dân số 2023), Balochistan là tỉnh nghèo nhất Pakistan dù sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú như than đá, vàng, đồng và khí đốt. BLA cho rằng chính quyền liên bang khai thác bất công các nguồn tài nguyên này mà không mang lại lợi ích cho người dân địa phương.

Cảng nước sâu Gwadar tại Balochistan là một hành lang thương mại quan trọng cho dự án Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan (CPEC) trị giá 65 tỷ USD, một phần trong Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Khu vực này cũng có mỏ Reko Diq – một trong những mỏ vàng và đồng lớn nhất thế giới, do tập đoàn khai thác Canada Barrick Gold vận hành.

Tỉnh này bị Pakistan sáp nhập vào năm 1948, sáu tháng sau khi Ấn Độ phân chia. Kể từ đó, Balochistan đã trải qua ít nhất 5 cuộc nổi dậy ly khai. Phong trào leo thang mạnh mẽ sau khi chính quyền quân sự của Pervez Musharraf giết chết thủ lĩnh dân tộc chủ nghĩa nổi tiếng Nawab Akbar Bugti vào năm 2006.

Ý nghĩa của bạo lực leo thang

Vụ tấn công diễn ra đúng vào thời điểm Thủ tướng Sharif gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, cho thấy thách thức đối với nỗ lực thu hút đầu tư nước ngoài của Pakistan. Phong trào ly khai Baloch là một trong những vấn đề chưa được giải quyết lớn của nhà nước Pakistan, ảnh hưởng đến sự thống nhất quốc gia và thúc đẩy vai trò của quân đội trong đời sống chính trị.

Bên cạnh đó, các đánh giá địa chất cho thấy Balochistan chứa 12 trong số 17 khoáng sản đất hiếm, vốn rất quan trọng trong sản xuất công nghệ cao. Khi Thủ tướng Sharif gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump vào tháng 9/2025, ông đã đề nghị Mỹ tiếp cận các khoáng sản này. Tháng 12/2025, Mỹ tuyên bố đầu tư 1,25 tỷ USD vào khai thác khoáng sản tại Reko Diq.

"Việc suy đoán về sự tan rã của nhà nước là quá sớm, nhưng bất kỳ sự leo thang đáng kể nào trong bất ổn nội bộ của một quốc gia có vũ khí hạt nhân đều thu hút sự quan tâm quốc tế. Vì lý do đó, diễn biến tại Balochistan sẽ tiếp tục được theo dõi chặt chẽ ở cả cấp khu vực và toàn cầu", Giáo sư Samad cảnh báo.