Người Liban đổ về miền nam sau thỏa thuận Mỹ-Iran dù lệnh ngừng bắn còn mong manh

Fadl Nasser lên xe máy phóng về quê nhà Ain Baal, miền nam Liban ngay khi nghe tin Mỹ và Iran đạt thỏa thuận chấm dứt chiến tranh, trong đó có chiến sự tại Liban. Anh là một trong hàng nghìn người tạo thành dòng xe nối đuôi nhau hướng về miền nam – nơi hứng chịu các đợt oanh tạc của Israel từ ngày 2/3. Những chiếc xe chật ních hành lý nay chở người trở về sau nhiều tháng phải chạy lên phía bắc lánh nạn.

Nasser nằm trong số 1,2 triệu người Liban buộc phải rời bỏ nhà cửa sau khi Israel tiến vào miền nam. Anh phải tá túc trong trường học tại Sidon, cách quê nhà ở quận Tyre 44 km về phía bắc. Tyre là khu vực chịu cảnh tàn phá trên diện rộng.

Dù dân làng đổ về, lực lượng Israel vẫn chiếm gần 20% lãnh thổ Liban, và các mối đe dọa tấn công chưa hề lắng xuống khi Tel Aviv từ chối rút quân khỏi miền nam.

Trở về trong thận trọng giữa cảnh hoang tàn

Sau tuyên bố ngừng bắn, nhà chức trách Liban và quân đội khuyến cáo cư dân các làng biên giới thận trọng, tránh về lại cho đến khi tình hình an ninh cải thiện. Dù vậy, nhiều người – vốn phải sống trong lều và ô tô – đã quyết định trở về. Abu al-Hassan, một cư dân hồi hương, nói với Al Jazeera rằng trải nghiệm tủi cực nơi sơ tán càng khiến họ gắn bó hơn với làng bản, và cảm giác trở về “thật khó diễn tả bằng lời, bất kể thiệt hại ra sao”.

Cảnh tàn phá đang chờ đón họ vô cùng lớn, với nhà cửa và hạ tầng dân sự bị phá hủy trên diện rộng, tương tự như ở Gaza. Kể từ khi Israel mở chiến dịch quân sự ngày 2/3, ít nhất 3.783 người thiệt mạng và 11.699 người bị thương tại Liban.

Các khu vực đông dân như Tyre và Nabatieh hứng chịu thiệt hại nặng nề từ bom đạn Israel. Hơn một phần ba dân số Tyre bị buộc phải đi sơ tán. Nhiều ngôi làng ở miền nam bị san phẳng.

Tại Deir Qanoun en-Nahr thuộc quận Tyre, Mohammad Hariri đứng trước đống đổ nát của nhà mình, đau buồn vì mất con trai và cháu trai trong một cuộc không kích của Israel. “Mất người thân còn đau đớn hơn mất đá”, Hariri nói, cho biết vài gia đình đã về ở nhờ nhà họ hàng trong lúc chờ tái thiết.

Ở Nabatieh, Hussein Barjawi, một chức sắc địa phương, cho biết mức độ tàn phá tại một số khu vực lên tới 70%, khiến việc tái thiết trở nên cam go. Ông lưu ý người dân trở về ngay khi có cơ hội đầu tiên mà không đợi hướng dẫn chính thức, thể hiện sự gắn bó sâu sắc với mảnh đất của mình.

Bối cảnh những lệnh ngừng bắn bị phá vỡ

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hôm thứ Hai khẳng định quân đội nước này sẽ không rút khỏi miền nam Liban, nơi họ coi là vùng đệm, bất chấp thỏa thuận. Ngày hôm sau, Iran cảnh báo mọi cuộc tấn công vào Liban hay tiếp tục chiếm đóng lãnh thổ nước này sẽ vi phạm thỏa thuận tạm thời, dự kiến được ký chính thức tại Geneva vào thứ Sáu.

Nhóm vũ trang Hezbollah, lực lượng từng chiến đấu với Israel, đã ủng hộ thỏa thuận chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận. Cuộc chiến giữa Iran và Israel tràn vào Liban sau khi Hezbollah phóng rocket vào Israel nhằm đáp trả vụ sát hại Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei hồi cuối tháng Hai. Đây là cuộc tấn công đầu tiên của Hezbollah kể từ lệnh ngừng bắn năm 2024.

Trước đó, Hezbollah từng giao tranh xuyên biên giới với Israel trong nhiều tháng năm 2024, với lý do đoàn kết với người Palestine ở Gaza. Israel bị cộng đồng quốc tế lên án vì chiến dịch tại Gaza mà các học giả và tổ chức nhân quyền gọi là diệt chủng.

Thỏa thuận ngừng bắn tháng 11/2024 yêu cầu Israel rút quân và Hezbollah đưa lực lượng vũ trang lên phía bắc sông Litani. Tuy nhiên, Israel không bao giờ ngừng hoàn toàn các cuộc tấn công và vẫn chiếm đóng 5 điểm dọc biên giới. Hezbollah từ chối giải giáp khi quân đội Israel còn chiếm đóng đất Liban.

Hai lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian – ngày 16/4 và 3/6 – đều không ngăn được bạo lực leo thang tại miền nam Liban. Israel tiếp tục tấn công và nhắm đến cả vùng ngoại ô Beirut bất chấp cảnh báo từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Tình trạng an ninh vẫn bất ổn, khi Israel tuyên bố không bị ràng buộc bởi thỏa thuận. Chiều thứ Hai, truyền thông nhà nước Liban đưa tin một máy bay không người lái của Israel tập kích một ô tô ở miền nam khiến tài xế thiệt mạng.