Trong một hội trường chật kín tại văn phòng chính quyền tỉnh Panjshir, một cuộc đấu giá đang diễn ra sôi nổi. Những người mua, phần lớn đến từ Kabul và một số từ nước ngoài, đã kiểm tra kỹ những đống đá xanh thô ráp, dùng đèn flash điện thoại soi qua để đánh giá chất lượng. Các viên đá đẹp nhất thu hút sự cạnh tranh gay gắt.
"Ngọc lục bảo Panjshir có nhiều người mua trên khắp thế giới vì chất lượng rất cao", thương nhân đá quý Ghulam Mustafa Habibi nói với Al Jazeera. "Đó là lý do giá của chúng cao hơn so với ngọc lục bảo ở nơi khác."
Kết thúc phiên đấu giá, gần 3.000 carat đá quý đã được bán – đây là phiên thứ 23 trong năm nay. Tổng giá trị ngọc lục bảo bán ra tại Afghanistan ước tính gần 400 triệu afghani (6,12 triệu USD), mức tăng mạnh so với năm ngoái.
Với một quốc gia bị chiến tranh tàn phá và chịu lệnh trừng phạt quốc tế, ngành khai thác khoáng sản quý là nguồn lực quan trọng, đặc biệt ở vùng núi xa xôi phía đông bắc Afghanistan.
"May mắn thay, hiện có hơn 15.000 người đang làm việc trong ngành khai mỏ ở Panjshir", Muhammad Aman Rezaii, quan chức khai mỏ phụ trách giám sát nhiều hoạt động khai thác thủ công rải rác khắp thung lũng, cho biết. Ông nói thêm rằng họ đã xác định hơn 2.000 địa điểm khai thác khác có thể được phát triển.
Trên những sườn núi dốc, thợ mỏ làm việc nhiều giờ dưới lòng đất để mưu sinh. Trong cảnh quan đá sỏi cằn cỗi, đá quý là nguồn sống. "Ở đây hầu như không có công ty hay nhà máy sản xuất nào. Nguồn việc làm chính là ngành khai mỏ", Rezaii nói.
Kể từ khi nắm quyền năm 2021, Taliban cho biết đã ký thỏa thuận với hàng chục nhà đầu tư, chủ yếu từ Trung Quốc, Nga và Iran, để khai thác đá quý và khoáng sản quý khác. Theo Ngân hàng Thế giới, doanh thu nhà nước tăng 22% so với cùng kỳ trong tháng 4 và 5, nhờ đấu giá mỏ và các nguồn tài nguyên như dầu mỏ, khoáng sản quý.
Tuy nhiên, ngành khai thác đá quý của Afghanistan vẫn thiếu đầu tư và chuyên môn quốc tế. "Đã có nhiều đề xuất thành lập thị trường quốc tế cho khoáng sản quý của Afghanistan, đặc biệt ở Kabul", thống đốc tỉnh Panjshir Hafiz Muhammad Agha Hakim nói. "Máy móc chế biến có thể được đưa vào để khoáng sản được xử lý và tiêu chuẩn hóa tại đây trước khi xuất khẩu ra thị trường thế giới. Hiện tại, chưa có trung tâm tiêu chuẩn hóa hay cơ sở chế biến phù hợp."
Trở lại trong hầm mỏ đầy bụi, gần như tối hoàn toàn, thợ mỏ Mahdi dùng xà beng trong khi người bạn bên cạnh đập búa xuống bề mặt. Anh than phiền về việc thiếu thiết bị hiện đại. "Có nhiều thách thức vì chúng tôi không có thiết bị tiên tiến. Chúng tôi chỉ làm việc với dụng cụ cơ bản như xẻng, cuốc, khoan và những thứ tương tự", anh nói trong lúc nghỉ tay.
Rezaii cho biết thợ mỏ cần thiết bị phù hợp để công việc dễ dàng và an toàn hơn, đồng thời cho phép khai thác khoáng sản chuyên nghiệp hơn. "Điều này sẽ mang lại lợi ích cho người dân Afghanistan và đặc biệt là thợ mỏ", ông nói. "Khu vực này dễ xảy ra lở đất, tuyết lở, lũ lụt và đá rơi. Người dân ở đây đang làm việc trong điều kiện cực kỳ khó khăn và khắc nghiệt."
