Người Israel đi bầu giữa chia rẽ nội bộ và bạo lực kéo dài

Cuộc tổng tuyển cử tại Israel dự kiến diễn ra ngày 27/10 được giới phân tích, xã hội học và thăm dò dư luận đánh giá là sự kiện có ý nghĩa sống còn. Khác với các kỳ bầu cử trước, khi ranh giới chính trị chủ yếu xoay quanh lập trường đối với người Palestine, cuộc bầu cử lần này diễn ra trong bối cảnh có sự đồng thuận rộng rãi của cử tri Do Thái về việc gạt bỏ vấn đề Palestine và giải pháp hai nhà nước.

Cử tri người Palestine tại Israel, những người đủ điều kiện bỏ phiếu, chỉ còn hy vọng vào một liên minh cầm quyền có thể kiềm chế bạo lực và tình trạng vô chính phủ đang diễn ra tại các khu vực họ sinh sống.

Bối cảnh sau ngày 7/10/2023

Bao trùm toàn bộ cuộc bầu cử là di chứng của sự kiện ngày 7/10/2023, khi 1.139 người thiệt mạng trong các cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu, kéo theo chiến dịch phản công quân sự của Israel. Các kênh truyền hình quốc gia liên tục phát lại các hình ảnh về sự kiện này, khiến dư luận Israel tập trung vào câu hỏi ai phải chịu trách nhiệm cho sự thất bại an ninh, thay vì số phận của hơn 73.000 người Palestine tại Gaza thiệt mạng.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu liên tục viện dẫn các cuộc chiến tranh nổ ra sau đó để trì hoãn việc thành lập ủy ban điều tra về vụ tấn công, cũng như đề nghị hoãn các phiên tòa liên quan đến cáo buộc tham nhũng của ông.

Nhà xã hội học nổi tiếng Yehouda Shenhav-Shahrabani nhận định: “Có một bộ phận lớn người dân chỉ muốn loại bỏ Netanyahu. Không chỉ vì tham nhũng, mà còn vì cảm giác ông ta là trung tâm của nhiều vấn đề của đất nước. Tôi có cảm giác chúng ta đã đến giai đoạn mà ngay cả các thành viên đảng Likud cũng ngần ngại bỏ phiếu cho ông ta”.

Cải cách tư pháp và cuộc chiến thể chế

Nhiều cử tri Israel quan tâm đến những vấn đề liên quan đến bản chất quản trị và nền dân chủ. Chính phủ liên minh cực hữu bị chỉ trích vì tìm cách vượt qua các chuẩn mực dân chủ, tiêu biểu là kế hoạch cải cách tư pháp năm 2023 nhằm giảm sự giám sát của tòa án đối với hành pháp. Chính phủ cũng bị cáo buộc bổ nhiệm những người trung thành vào các vị trí trong lực lượng an ninh và dân sự, đồng thời gia tăng chiến dịch nhằm vào Tổng Chưởng lý Gali Baharav-Miara.

Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir đã đưa việc cách chức bà Baharav-Miara thành điều kiện để tham gia bất kỳ liên minh cầm quyền nào sau bầu cử.

Bà Mairav Zonszein, chuyên gia từ Tổ chức Crisis Group, cho biết: “Các vấn đề mà cử tri quan tâm gần như hoàn toàn là vấn đề đối nội. Nổi bật nhất là chia rẽ xung quanh cải cách tư pháp. Phe đối lập theo đường lối thế tục và tự do coi cuộc bầu cử này là cơ hội cuối cùng để cứu nền dân chủ Israel và khôi phục các thể chế đã bị xói mòn qua nhiều nhiệm kỳ của ông Netanyahu”.

Theo bà Zonszein, các chính trị gia Israel cố tình né tránh vấn đề Palestine. “Vấn đề Palestine từ chỗ hoàn toàn bị phớt lờ, giờ vẫn bị gạt sang một bên nhưng có thêm sự đồng thuận rằng sau ngày 7/10, giải pháp hai nhà nước là điều không thể bàn tới vào lúc này”.

Tiếng nói của người Palestine bị bỏ ngỏ

Hầu hết các đảng Do Thái chính thống tại Israel đã loại trừ khả năng thành lập liên minh với các đảng Ả Rập. Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich gọi viễn cảnh này còn “tệ hơn” cả sự kiện ngày 7/10. Ngay cả liên minh giữa cựu Thủ tướng Yair Lapid và Naftali Bennett, từng hợp tác với đảng Ra’am của người Ả Rập năm 2021, cũng không cam kết đưa các đảng của người Palestine vào liên minh tương lai.

Tình trạng bạo lực và tội phạm có tổ chức tại các khu vực người Palestine sinh sống tiếp tục gia tăng. Chỉ tính riêng năm nay, 158 công dân Palestine tại Israel đã bị sát hại. Nhiều người cho rằng chính phủ cố tình để tình trạng này kéo dài, thậm chí nhằm ngăn cản cử tri Palestine đi bỏ phiếu.

Ông Shenhav-Shahrabani nhận xét: “Mọi thứ giờ u ám hơn nhiều. Từ các vụ tấn công ở Bờ Tây đến bạo lực tại các khu phố Palestine, rất ít sự đồng cảm dành cho người Palestine ở phần lớn Israel”.

Vấn đề nghĩa vụ quân sự của người Haredi

Cộng đồng người Do Thái cực đoan (Haredi) và các đảng Shas, United Torah Judaism sẽ tập trung vào vấn đề nghĩa vụ quân sự bắt buộc. Căng thẳng này trở thành một trong những ranh giới chính trị dễ bùng nổ nhất, đặc biệt sau khi Israel triển khai lực lượng trên bộ tại Gaza, Lebanon và Syria.

Các nhà lãnh đạo Haredi coi việc học kinh Torah toàn thời gian là sứ mệnh quốc gia và là sự “bảo vệ tinh thần” cho người Do Thái. Hàng nghìn người Haredi từng chặn các tuyến đường tại Jerusalem vào tháng 6 để phản đối lệnh gọi nhập ngũ.

Phía đối lập cũng có những phát ngôn gay gắt. Ông Yair Golan, cựu thiếu tướng dự bị, lãnh đạo đảng Dân chủ, bị ghi âm gọi người Haredi là “bọn ký sinh” sống nhờ vào phần còn lại của xã hội Israel. Trong khi đó, những người phản đối giơ biểu ngữ với dòng chữ: “Anh em của các người ra trận, còn các người ngồi đây sao?”.

Nhà phân tích chính trị Nimrod Flaschenberg cho rằng sự chú ý dành cho vấn đề này là điều khó hiểu: “Đây là thế giới mà cái chết của mỗi binh sĩ là lý do để quốc gia để tang, và câu chuyện về những quân nhân dự bị phục vụ hơn một năm chiến đấu ở khắp mọi nơi. Trong bối cảnh đó, việc người Haredi từ chối nhập ngũ là điều khó có thể bỏ qua”.

Các yếu tố trên có thể định đoạt kết quả cuộc bầu cử cũng như định hình cục diện chính trị Israel trong thời gian tới. Với bối cảnh chính trị hiện tại, người Palestine tại Israel, cũng như những người tại Gaza và Bờ Tây, có rất ít cơ sở cho sự lạc quan.