Chiếc bật lửa rẻ tiền giờ thành vật quý giá nhất ở Gaza
Maram Humaid
Giữa chiến tranh và phong tỏa, người dân Gaza đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng bật lửa, khi một chiếc bật lửa mới có giá lên tới 33 USD, trở thành một trong những vật dụng quý giá và khó tìm nhất ở khu vực này. Nhiều gia đình phải sửa đi sửa lại chiếc bật lửa cũ, dùng chung với hàng xóm hoặc thậm chí không thể nhóm lửa để nấu ăn. Tình trạng khan hiếm này không chỉ đẩy giá cả leo thang mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sinh kế của người dân vốn đã kiệt quệ vì chiến sự.
GAZA CITY – Rabab Deifallah, 46 tuổi, mẹ của 5 đứa con, ngồi trong lều và giữ chặt chiếc bật lửa cũ kỹ. Bà bấm một lần, rồi một lần nữa, cố gắng tạo ra tia lửa đủ mạnh để nhóm củi trong bếp. Chiếc bật lửa này đã được con trai bà sửa đi sửa lại nhiều lần từ khi Israel bắt đầu chiến dịch quân sự ở Gaza vào tháng 10/2023.
Củi trở thành vật dụng thiết yếu với bà Rabab. Bà dùng củi để nướng bánh mì, đun nước cho con, chuẩn bị thức ăn và pha trà giữa lúc khan hiếm gas nấu ăn và giá nhiên liệu tăng vọt.
“Cả cuộc sống hằng ngày của chúng tôi phụ thuộc vào lửa. Nhưng để có lửa thì cần bật lửa, và vật nhỏ bé này đã trở thành một trong những thứ khó tìm nhất ở Gaza”, bà nói với Al Jazeera.
Trước chiến tranh, bật lửa rẻ và dễ mua đến mức bà nhớ đã mua 3 chiếc với giá 1 shekel (khoảng 0,33 USD). Hiện tại, một chiếc bật lửa mới có giá từ 27 đến 33 USD. Bà Rabab mới chi 12 USD để sửa chiếc bật lửa cũ.
“Tôi nên tiêu số tiền đó vào bật lửa hay mua một bao bột mì?”, bà đặt câu hỏi.
Nhiều người Palestine ở Gaza thà dùng tiền để mua thực phẩm, nên một chiếc bật lửa thường được dùng chung cho nhiều gia đình trong vài lều. Có ngày bà Rabab không tìm được bật lửa, gia đình bà phải ăn đồ nguội nhiều ngày liền hoặc chờ nhà hàng xóm nhóm lửa để xin một tia lửa.
Bà thường đưa một mẩu bìa cứng sang nhà hàng xóm để lấy lửa về. Đôi khi, nếu hàng xóm nướng bánh mì, bà xin dùng lò của họ để nấu ăn. Với bà, chiếc bật lửa là khởi đầu cho lửa, thức ăn, bánh mì và nước nóng.
Nỗi vất vả thứ hai
Hasnaa Mansour, 43 tuổi, sơ tán từ trại tị nạn Jabalia, cũng đối mặt với vấn đề tương tự. Chồng chị trước đây là thợ may, gia đình sống khá giả, nhưng giờ chị phải nướng bánh để bán nuôi 6 con. Chị nhiều lần tự sửa bật lửa vì không đủ tiền mua mới.
Việc khan hiếm gas nấu ăn khiến tình hình tồi tệ hơn. “Với gas, chỉ cần một tia lửa nhỏ là nhóm được. Nhưng với lò đất, tôi cần lửa thật sự”, chị nói. “Tôi ngồi từ sáng đến 10 giờ vẫn chưa nhóm được lò. Tôi sai con gái nhỏ cầm miếng bìa đi tìm nhà nào có lửa, nhưng con bé không tìm được ai”.
Hạn chế và khan hiếm
Tình trạng thiếu bật lửa diễn ra trong bối cảnh Israel tiếp tục bao vây Gaza. Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên Hợp Quốc (OCHA) cho biết các hạn chế đối với hàng hóa di chuyển và việc đóng cửa các cửa khẩu đã góp phần gây khan hiếm và tăng giá các mặt hàng thiết yếu. Các mặt hàng bị Israel phân loại là “lưỡng dụng” phải đối mặt với khó khăn thêm khi xin vào Gaza.
Phòng Thương mại và Công nghiệp Gaza cho biết hồi tháng 6 rằng các hạn chế tại cửa khẩu tiếp tục hạn chế dòng hàng hóa. Hơn 30.000 xe tải vào Gaza trong 5 tháng đầu năm 2026, trung bình không quá 191 xe mỗi ngày – vẫn thấp hơn nhiều so với nhu cầu trước chiến tranh.
Theo tài liệu của phòng thương mại, nghề sửa bật lửa xuất hiện từ thời chiến, khi bật lửa nằm trong số các mặt hàng bị ngăn không cho vào Gaza. Vì vậy, bật lửa trở nên quý giá, các gia đình chi một khoản tương đối lớn để sửa thay vì mua mới.
Dùng chung một chiếc bật lửa
Shadi Abu Shamlah, một người cha sơ tán sống cùng gia đình tại trường Al-Karmel phía tây thành phố Gaza, cho biết cả trường chỉ có không quá 4 chiếc bật lửa. Những chiếc bật lửa ít ỏi được chuyền từ lều này sang lều khác để nấu ăn, đun nước hoặc pha đồ uống nóng.
“Bật lửa ngày nay là xương sống của cuộc sống. Nếu lều bạn có bật lửa, bạn ổn. Nếu không, bạn bế tắc”, anh nói. “Những thứ đơn giản nhất cũng cần lửa. Bạn muốn uống trà, nấu ăn, pha sữa cho con – bạn đều cần lửa”.
Gia đình anh đôi khi đi ngủ mà không có bữa tối vì không nhóm được lửa. Việc sửa bật lửa cũng khó khăn: một viên đá lửa có giá 25–30 shekel (8–10 USD). Nhiều người dùng gas từ bình lớn để nạp lại bật lửa, đôi khi gây bỏng.
Tamer Al-Shawish, 24 tuổi, từng làm tài xế trước chiến tranh, giờ chuyển sang sửa bật lửa để kiếm sống. Anh lắp một quầy nhỏ gần trường Al-Karmel. “Chiến tranh buộc chúng tôi làm những công việc chưa từng biết đến. Tôi bắt đầu sửa bật lửa để lo cho gia đình”, anh nói.
“Trước chiến tranh, chẳng ai cần sửa bật lửa. Chúng rẻ và có sẵn. Khi hết gas, chúng tôi vứt đi và mua cái mới. Giờ mọi người đến sửa vì rẻ hơn mua mới, nhất là khi giá cả cao và hàng hóa khan hiếm”.
Anh Al-Shawish tận dụng linh kiện từ bật lửa hỏng để sửa cho những chiếc khác. “Ngay cả bật lửa cũ giờ cũng có giá trị. Chúng tôi tháo linh kiện từ cái hỏng để sửa cái khác, giúp chúng dùng được lâu hơn”.
