Người dân hoảng loạn khi Ghana thông qua luật trừng phạt hoạt động LGBTQ+

Ghana vừa thông qua một đạo luật gây tranh cãi, hình sự hóa việc ủng hộ các hoạt động LGBTQ+ và xác định bản thân là người đồng tính, song tính, chuyển giới hoặc queer, với mức án tù từ 3 đến 10 năm. Cộng đồng LGBTQ+ tại nước này đang sống trong lo sợ, theo cảnh báo từ các nhóm bảo vệ quyền lợi.

Đạo luật mang tên “Dự luật về quyền tình dục con người và giá trị gia đình” đã được Quốc hội Ghana thông qua hôm thứ Sáu và dự kiến được Tổng thống John Dramani Mahama ký thành luật. Các tổ chức cộng đồng cho biết những người LGBTQ+ lo lắng họ có thể mất nhà cửa, việc làm hoặc khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, và hầu hết đã rà soát, xóa các bài đăng trực tuyến vì sợ lộ danh tính.

Leila Lariba, giám đốc tổ chức One Love Sisters Ghana, đơn vị hỗ trợ phụ nữ đồng tính và song tính, cho biết: “Mọi người đang hoảng loạn và sợ hãi. Luật mới ảnh hưởng đến nơi bạn ở; có thể khiến bạn bị đuổi khỏi nhà; có thể dẫn đến mất việc. Dù bạn nghĩ mình an toàn đến đâu, bạn cũng không biết ai sẵn sàng tố cáo.” Bà khuyến cáo mọi người ưu tiên an toàn trực tuyến và ngoài đời thực, đồng thời xóa nội dung có thể gây rủi ro trên mạng xã hội.

Trước đây, quan hệ đồng giới đã bị cấm theo luật thuộc địa Anh tại Ghana, nhưng hiếm khi bị thi hành. Luật mới mở rộng trách nhiệm hình sự, nhắm vào cả người LGBTQ+ và những người ủng hộ họ, như những ai cung cấp dịch vụ, hỗ trợ hoặc vận động. Các điều khoản bao gồm án tù tới 3 năm cho việc xác định bản thân là người đồng tính, song tính, chuyển giới hoặc queer, và tới 10 năm cho tội “ủng hộ, tuyên truyền, vận động, hỗ trợ hoặc tài trợ” cho các hoạt động liên quan đến LGBTQ+. Luật cũng yêu cầu người dân phải tố giác những cá nhân nghi ngờ là LGBTQ+.

Một số sửa đổi được Quốc hội thông qua miễn trừ truy tố đối với nhân viên y tế và luật sư cung cấp dịch vụ cho người LGBTQ+, nhưng các nhà hoạt động chỉ ra rằng sự kỳ thị do luật tạo ra có thể ngăn cản mọi người tìm kiếm sự giúp đỡ, bao gồm cả xét nghiệm HIV hoặc chống phân biệt đối xử. Ebenezer Peegah, giám đốc tổ chức Rightify Ghana, nói: “Luật này có tầm ảnh hưởng rất rộng: nó hình sự hóa bản sắc; hình sự hóa các dịch vụ, bao gồm cả hoạt động của các tổ chức xã hội dân sự và bác sĩ chăm sóc cộng đồng LGBTQ, cũng như những người ủng hộ quan hệ đồng giới, như nhà báo, người bán đồ chơi tình dục. Nó còn hình sự hóa cả việc không tố giác người khác.” Ông cho biết chỉ riêng năm nay, tổ chức của ông đã ghi nhận 80 vụ việc từ thành viên, bao gồm những người bị lộ, lạm dụng hoặc đuổi khỏi nhà.

Dự luật được thông qua trong bối cảnh Ghana đang đăng cai Hội nghị liên nghị viện châu Phi lần thứ tư về giá trị gia đình và chủ quyền tại Accra từ ngày 3 đến 6 tháng 6. Đây là lần đầu tiên hội nghị được tổ chức tại Ghana sau ba năm do Uganda làm chủ nhà. Luật chống LGBTQ+ khét tiếng của Uganda, bao gồm án tử hình cho “tội đồng tính trầm trọng”, đã được Tổng thống Yoweri Museveni ký thành luật ngay sau hội nghị đầu tiên vào năm 2023. Tổ chức Ipas, nhóm bảo vệ quyền sinh sản quốc tế, cho biết các hội nghị này đã trở thành diễn đàn để tác động đến chính sách liên quan đến quyền sức khỏe tình dục và sinh sản trên khắp châu Phi.

Luật chống LGBTQ+ đang gia tăng khắp Tây Phi. Senegal hồi tháng 3 đã ban hành luật tăng gấp đôi mức án tù tối đa lên 10 năm cho hành vi tình dục đồng giới. Burkina Faso, vốn trước đây được coi là tương đối an toàn, cũng đã thông qua luật hình sự hóa đồng tính vào năm ngoái. Rightify đang chuẩn bị kháng nghị quyết định này tại tòa, dựa trên tốc độ thông qua dự luật “quá nhanh” và thiếu túc số nghị sĩ khi bỏ phiếu. Luật này cũng bị các tổ chức nhân quyền quốc tế như Human Rights Watch chỉ trích, vì cho rằng nó gây nguy hiểm cho tính mạng con người và “khuyến khích công dân theo dõi, tố giác lẫn nhau”.