Beirut, Lebanon – Ngày 25/5/2000, những binh sĩ Israel cuối cùng rút khỏi miền Nam Lebanon, chấm dứt 18 năm chiếm đóng. Sự kiện này, gọi là Ngày Giải phóng, là dịp lễ hội toàn quốc thường niên. Tuy nhiên, kỷ niệm năm nay lại bị phủ bóng đen bởi một cuộc xâm lược mới.
“Ngày Giải phóng là ngày thiêng liêng với chúng tôi,” ông Ali Saleh, 55 tuổi, quê Jwaya, tâm sự với Al Jazeera. “Đó là ngày lễ của chiến thắng, niềm tự hào và phẩm giá.” Hiện ông và gia đình đang sống tạm tại sân vận động Camille Chamoun ở ngoại ô Beirut, sau khi phải rời bỏ nhà cửa từ tháng 3, khi Israel mở chiến dịch trên bộ.
Hơn 1,2 triệu người Lebanon đã phải sơ tán, chủ yếu từ miền Nam và ngoại ô phía Nam Beirut. Israel đã hai lần xâm lược Lebanon trong vòng hai năm qua. Sau lệnh ngừng bắn tháng 11/2024, quân Israel rút khỏi hầu hết lãnh thổ nhưng vẫn giữ năm điểm. Nhiều người lo ngại kịch bản chiếm đóng kéo dài sẽ tái diễn.
Lễ kỷ niệm giữa giao tranh
Ngày 2/3, Hezbollah phóng rocket vào các mục tiêu Israel lần đầu sau hơn một năm, đáp trả vụ ám sát lãnh tụ tối cao Iran. Ngay lập tức, Israel mở làn sóng không kích và tiến quân trở lại miền Nam. Từ đó, hơn 3.151 người đã thiệt mạng theo Bộ Y tế Lebanon. Lệnh ngừng bắn mới do Tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian tháng 4, kéo dài đến đầu tháng 7, chỉ làm giảm oanh kích xuống Beirut, vùng nông thôn miền Nam vẫn hứng chịu đòn đánh.
Trong ngày 25/5, không quân Israel không kích miền Nam khiến ba người chết, đồng thời ra lệnh sơ tán thêm 10 thị trấn và làng mạc. Máy bay không người lái (drone) hoạt động liên tục phía Đông tại vùng Baalbek.
Trong bài phát biểu mừng lễ, Tổng thống Lebanon Joseph Aoun nhấn mạnh miền Nam “đã viết nên một chương sử chưa từng có” khi đánh đuổi quân chiếm đóng nhờ “sự kiên cường và hy sinh của nhân dân”. Ông tuyên bố chính phủ đang đàm phán trực tiếp với Israel lần đầu tiên, đặt mục tiêu “Israel rút hoàn toàn” khỏi lãnh thổ.
Hezbollah chỉ trích chính phủ
Tổng thư ký Hezbollah, Naim Qassem, trong bài phát biểu truyền hình, bác bỏ đàm phán trực tiếp, cho rằng “đàm phán gián tiếp là ưu tiên” và đề nghị quay lại đối thoại quốc gia, thay vì liên kết với Mỹ và Israel. Ông lần đầu tiên ám chỉ chính phủ nên từ chức nếu không thể bảo vệ chủ quyền. Tuyên bố này vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ từ Bộ Ngoại giao Mỹ.
Nỗi nhớ quê hương
Hơn 1,2 triệu người mất nhà cửa vẫn khao khát trở về. “Tôi mong ngày miền Nam được giải phóng, và những người Lebanon bị giam giữ ở Israel được trả tự do,” ông Saleh nói. Anh Nabil, quê Markaba – thị trấn biên giới gần như bị phá hủy sau khi Israel lập đồn quân sự – đang sống tại một trường học ở Ras Beirut, nhưng vẫn giữ niềm tin: “Chúng tôi rất tự hào về Ngày Giải phóng và đã đuổi được kẻ thù Israel khỏi Lebanon năm 2000. Chúa sẵn lòng, sẽ có một chiến thắng khác.”
