Netanyahu sẵn sàng đơn phương tấn công Iran?

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, người đang đối mặt với cuộc bầu cử quan trọng vào cuối năm nay, đã ám chỉ rằng ông có thể xem xét hành động đơn phương để kéo dài cuộc chiến tốn kém với Iran, ngay cả khi Washington và Tehran dường như sắp đạt được thỏa thuận tạm thời về việc mở lại eo biển Hormuz.

Trong một tuyên bố, ông Netanyahu dẫn lời Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Ahmad Vahidi rằng Iran có ý định tiếp tục phát triển vũ khí hạt nhân, mặc dù chính phủ Iran hoặc truyền thông chính thức chưa công bố tuyên bố chính thức nào từ ông Vahidi. Ông Netanyahu vẫn coi đây là cơ hội để một lần nữa mô tả mối đe dọa hạt nhân từ Iran là mối đe dọa sinh tồn.

“Với tư cách là Thủ tướng Israel, tôi quyết tâm ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân”, ông Netanyahu phát biểu tại một buổi lễ ở Jerusalem. Mô tả Mỹ là “đồng minh vĩ đại nhất của Israel”, nhưng ông cũng nói thêm rằng ông sẵn sàng làm “bất cứ điều gì cần thiết” để đảm bảo an ninh cho Israel.

Kể từ lệnh ngừng bắn ban đầu giữa Mỹ và Iran hồi tháng 4, Israel mới chỉ chính thức tấn công Iran một lần, ngay cả sau khi lệnh ngừng bắn đó đổ vỡ và hai bên nối lại giao tranh trong cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran. Tuy nhiên, các nhà quan sát, bao gồm cả Tổng thống Mỹ Donald Trump, tin rằng ông Netanyahu muốn giữ Mỹ tiếp tục tham chiến chống Iran, cuộc chiến bắt đầu từ cuối tháng 2 với cuộc tấn công chung Mỹ-Israel khiến Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei thiệt mạng.

Đề cập đến các báo cáo rằng ông Netanyahu dự định mang thông tin tình báo mới tới Washington cáo buộc Iran tích trữ uranium tại cơ sở Pickaxe Mountain gần Natanz, ông Trump nói với các phóng viên: “Tôi không cần Bibi nói với tôi điều đó. Bibi nói với tôi điều đó vì ông ta muốn tôi tiếp tục dính líu”. Ông Trump sau đó chỉ trích gay gắt hơn: “Tại sao ông không nói thẳng với tôi? Tại sao phải tuyên bố với cả thế giới?”.

Chiến lược gây tranh cãi

Với việc Mỹ và Israel cho tới nay không thể lật đổ chính quyền Iran hay buộc nước này nhượng bộ về eo biển Hormuz, nhiều nhà phân tích cho rằng cuộc chiến đã thất bại. Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đã khiến phần lớn nền kinh tế thế giới tê liệt, giá dầu toàn cầu tăng, và tình trạng thiếu hụt khí hóa lỏng, phân bón, lưu huỳnh và nguyên liệu hóa dầu đe dọa chuỗi cung ứng quốc tế.

“Cuộc chiến chống Iran là một thảm họa chiến lược”, Ahron Bregman, chuyên gia an ninh Israel tại Đại học King’s College London, nhận định. “Không mục tiêu ban đầu nào đạt được... Trump đang tuyệt vọng tìm lối thoát, gần như bằng mọi giá. Ông ấy chỉ quan tâm đến việc mở lại eo biển”. Tuy nhiên, tại Israel, trọng tâm ít hơn về nền kinh tế thế giới, mà nhiều hơn về mối nguy hiểm từ Iran và các nhóm đồng minh trong khu vực.

Ông Netanyahu luôn theo đuổi lập trường diều hâu với Iran, cường quốc mà ông nhiều lần tuyên bố đang trên bờ vực vượt ngưỡng năng lực hạt nhân. Ông cũng được cho là một trong những tiếng nói mạnh mẽ thúc đẩy ông Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2018. Theo Kobi Michael, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện An ninh Quốc gia Misgav của Israel, chiến lược của Israel rất rõ ràng: Iran vẫn gần đạt năng lực hạt nhân và tiếp tục sản xuất tên lửa đạn đạo, cung cấp cho lực lượng ủy nhiệm. Ông Michael gọi cuộc chiến hiện tại là thất bại, nhưng cho rằng Israel sẵn sàng chiến đấu một mình nếu cần: “Israel có thể giáng đòn trực tiếp vào đầu con bạch tuộc đe dọa nền văn minh toàn cầu và làm điều đó một mình nếu cần thiết”.

Không thể tưởng tượng

Tuy nhiên, trong khi một số người ở Israel tin tưởng vào khả năng đơn phương tấn công Iran bất chấp mong muốn của Mỹ, những người khác thận trọng cho rằng những tuyên bố của ông Netanyahu có thể chỉ là lời hùng biện trước thềm bầu cử, khi ông đang đối mặt với phiên tòa tham nhũng kéo dài có thể đe dọa di sản và tự do cá nhân.

Mối quan hệ với Mỹ rất quan trọng với cử tri Israel, nhưng quan hệ Netanyahu-Trump dường như lạnh hơn bình thường. Ngoài căng thẳng về Gaza, còn có báo cáo về căng thẳng do các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon đe dọa làm chệch hướng đàm phán Mỹ-Iran. Tuy nhiên, các cuộc tấn công này còn lâu mới đạt tới mức đơn phương tấn công Iran như ông Netanyahu ám chỉ.

“Israel phát động hành động đơn phương chống Iran là điều không thể tưởng tượng được”, Aaron David Miller, cựu nhà ngoại giao Mỹ, nói. “Điều đó chỉ có thể xảy ra nếu Iran hoặc Hezbollah tấn công Israel trực tiếp, còn nói Israel tấn công Iran lúc này khi đàm phán Mỹ gần kết thúc là điều bất khả thi”. Mối quan hệ hai đồng minh đang bước vào giai đoạn độc nhất, khi Mỹ chưa bao giờ hợp tác quân sự chặt chẽ với một đồng minh như vậy kể từ quan hệ với Anh trong Thế chiến II, nhưng quan hệ ngoại giao hiếm khi căng thẳng đến vậy.

“Việc Trump bị rò rỉ chỉ trích Netanyahu bằng lời lẽ thô tục; đàm phán trực tiếp với Hamas về Gaza; dỡ bỏ trừng phạt Syria bất chấp phản đối của Israel; và đàm phán với Iran không có sự tham gia của Israel đều cho thấy mối quan hệ đang thay đổi”, ông Miller nói. “Điều đó có thể có ý nghĩa gì đối với hỗ trợ quân sự trong tương lai của Mỹ cho Israel, bao gồm hợp tác quốc phòng, chia sẻ tình báo, nghiên cứu và phát triển, cùng hỗ trợ ngoại giao tại các diễn đàn quốc tế, vẫn còn phải chờ xem”. Ông nói thêm: “Netanyahu đóng vai trò lớn trong cách cuộc chiến này bắt đầu. Ông ấy sẽ không có vai trò trong cách nó chuyển sang giai đoạn tiếp theo”.