Netanyahu bác bỏ kế hoạch Gaza do Mỹ hậu thuẫn, nguy cơ kéo dài xung đột

Việc Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu bác bỏ lộ trình hòa bình do Mỹ dẫn dắt cho Gaza đã làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về tiến trình hòa bình mong manh và sự kéo dài đau khổ của hơn hai triệu người Palestine tại vùng lãnh thổ này.

Kế hoạch 15 điểm do Mỹ làm trung gian yêu cầu Hamas giải giáp để đổi lấy việc Israel rút quân theo giai đoạn và chuyển giao quyền quản lý cho một ủy ban kỹ trị Palestine, với sự hậu thuẫn của lực lượng an ninh quốc tế. Tuy nhiên, trong bài phát biểu hôm Chủ nhật, chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử quan trọng tại Israel, ông Netanyahu đã làm tê liệt tiến trình ngoại giao khi khẳng định quân đội sẽ không rút lui cho đến khi Hamas “thực sự giải giáp”.

Kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố kế hoạch hòa bình cho Gaza vào năm ngoái, Israel vẫn tiếp tục các cuộc tấn công chết người gần như hàng ngày, vi phạm thỏa thuận ngừng bắn. Thay vì rút lực lượng, Israel hiện duy trì quyền kiểm soát quân sự đối với hơn 70% diện tích dải đất này.

Tuyên bố của ông Netanyahu đã gây chấn động tại Gaza, dập tắt sự lạc quan gần đây và làm gia tăng nguy cơ xảy ra các cuộc tấn công dữ dội. Nhà phân tích chính trị Eyad al-Qarra tại Gaza cho biết: “Người dân đang lo sợ vì vấn đề liên quan đến khả năng Netanyahu tiến hành các hoạt động ám sát, ném bom và nhắm mục tiêu gần các khu vực vùng vàng,” ám chỉ “Đường Vàng” – vùng đệm do Israel đơn phương áp đặt, đẩy người Palestine vào những khu vực nhỏ hơn.

Văn phòng Truyền thông Chính phủ Gaza coi việc bác bỏ này là một chiến thuật có chủ đích để tiếp tục chiến tranh. Trong một tuyên bố, văn phòng này gọi đây là “một cuộc đảo chính rõ ràng và công khai nhằm vào con đường đàm phán và kết quả của nó, cố tình cản trở con đường hướng tới ổn định và làm trầm trọng thêm tình trạng nhân đạo”. Tuyên bố cũng cáo buộc Israel “dùng đàm phán như một vỏ bọc chính trị để câu giờ, thực hiện các dự án phá hoại và tiếp tục cuộc chiến diệt chủng chống lại dân thường”.

Hamas, sau tuyên bố của ông Netanyahu, khẳng định cam kết với tiến trình ngoại giao dưới sự bảo trợ của Hội đồng Hòa bình và Lực lượng Ổn định Quốc tế do Mỹ đứng đầu, đồng thời yêu cầu các bên liên quan phải chịu trách nhiệm. Al-Qarra cảnh báo rằng nếu các nhà trung gian không gây áp lực lên Israel, người Palestine có thể phải đối mặt với “lựa chọn tồi tệ nhất, đó là tuyên bố chấm dứt thực sự các cuộc đàm phán này sau khi Netanyahu bác bỏ và đảo chính chống lại chúng”.

Về mặt ngoại giao, động thái của ông Netanyahu đã gây ra phản ứng gay gắt trong khu vực. Bộ trưởng Ngoại giao Ai Cập Badr Abdelatty cảnh báo rằng mối đe dọa ép buộc di dời người dân Gaza vẫn đang hiện hữu. Ông nhấn mạnh “cái gọi là di dời tự nguyện không thể được coi là tự nguyện nếu họ tạo ra điều kiện khiến cuộc sống trong dải Gaza trở nên bất khả thi”, đồng thời khẳng định đây là “đường đỏ” đối với Ai Cập, các nước Ả Rập và Hồi giáo. Ông cũng chỉ trích việc không thực hiện giai đoạn đầu của thỏa thuận, bao gồm mục tiêu tối thiểu 600 xe tải viện trợ vào Gaza mỗi ngày.

Theo các nhà phân tích chính trị, yêu cầu Hamas giải giáp hoàn toàn trước khi rút quân của ông Netanyahu không phải là một yêu cầu an ninh thực sự mà là một cơ chế có chủ đích nhằm cản trở việc thực hiện thỏa thuận. Chuyên gia Mahjoob Zweiri, chuyên gia về chính trị Trung Đông, nhận định ông Netanyahu về cơ bản bị thúc đẩy bởi mong muốn ngăn chặn sự trở lại của một xã hội Palestine vận hành bình thường. “Ông ấy không muốn Gaza trở lại như ngày 6 tháng 10 năm 2023. Nghĩa là: không có quyền quản lý của Hamas, không có quyền quản lý của người Palestine, không có vũ khí, không có cuộc sống bình thường. Nói cách khác, ông ấy muốn biến Gaza thành một khu vực không thể sống được”, Zweiri nói.

Zweiri cũng chỉ ra rằng việc đặt điều kiện giải giáp hoàn toàn là một điều kiện bất khả thi ngay từ đầu, vì Israel hiểu rõ rằng vấn đề chấm dứt vũ khí trong môi trường như Gaza hay Lebanon gần như là điều không thể, do thiếu cơ sở dữ liệu vũ khí và không có bên trung gian đáng tin cậy. Ông cũng dự đoán về một “cơn bão ngoại giao” và “sự đụng độ ngoại giao” giữa ông Netanyahu và ông Trump.

Chuyên gia về các vấn đề Israel Nihad Abu Ghosh lập luận rằng sự xoay chuyển đột ngột của Israel cho thấy các ưu tiên chiến lược của nước này đối với tương lai Gaza. Theo ông, các quan chức Israel biết rõ chi tiết kế hoạch nhưng đánh cược rằng Hamas sẽ bác bỏ nó. “Vấn đề cốt lõi là Israel không muốn từ bỏ lựa chọn di dời người dân. Mọi thứ diễn ra từ những phản đối từng phần này hay khía cạnh khác thực chất là việc Israel bám giữ việc di dời khỏi dải Gaza và di dời người dân”, Abu Ghosh nói, đồng thời cho rằng ông Netanyahu muốn biến sự bác bỏ của mình thành “sự ràng buộc đối với bất kỳ chính phủ Israel nào trong tương lai”.

Các nhà phân tích cũng cho rằng thời điểm ông Netanyahu bác bỏ kế hoạch gắn chặt với sự sống còn chính trị trong nước của ông trước thềm cuộc bầu cử tháng 10. Nhà lãnh đạo đảng Likud đang phải đối mặt với nhiều cáo buộc tham nhũng từ năm 2019 và có thể phải ngồi tù nếu bị kết tội. Chuyên gia Adel Sheded nhận định ông Netanyahu “đã chờ đợi cơ hội này để nói một tiếng ‘không’ lớn như vậy với Tổng thống Trump, nhằm kiểm soát cuộc tranh luận, tuyên truyền và chiến dịch bầu cử với nó”. Ông Netanyahu muốn chứng minh với công chúng Israel rằng ông là người duy nhất có thể nói không với chính quyền Mỹ.

Tương tự, chuyên gia Suleiman Bisharat cho rằng Thủ tướng Israel đang lợi dụng Gaza để gây áp lực lên Mỹ về các vấn đề khu vực rộng lớn hơn. “Rõ ràng là Benjamin Netanyahu muốn lật ngược thế cờ trong tất cả các vấn đề, bắt đầu từ hồ sơ liên quan đến dải Gaza, với lý do rằng đó là hồ sơ tạo tiền đề cho các hồ sơ còn lại”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh thách thức này xuất phát từ mong muốn hiện thân là một anh hùng trong mắt công chúng Israel cực hữu nhằm đảm bảo tương lai chính trị của mình.