Nepal đối mặt nguy cơ lũ quét mới từ hồ chứa hình thành sau vụ sạt lở băng

Hai ngày sau khi sạt lở băng gây ra trận lũ quét nghiêm trọng tại một số khu vực thuộc Nepal và Tây Tạng (Trung Quốc) vào hôm thứ Tư, một con sông mới hình thành đã vỡ bờ, làm dấy lên nguy cơ xảy ra lũ lụt mới. Sự cố vỡ bờ hôm thứ Sáu đã khiến các hoạt động cứu hộ tại khu vực này phải tạm dừng.

Trận lũ quét và lở bùn do sạt lở băng từ dãy Himalaya đã khiến ít nhất 469 người thiệt mạng. Hơn 1.000 người vẫn đang mất tích tại Nepal và khu vực Tây Tạng của Trung Quốc.

Ông Narendra Pariyar, quan chức cấp cao nhất của huyện Rasuwa (Nepal), cho biết giới chức địa phương đã được thông báo về việc hồ chứa bắt đầu tràn bờ. "Chúng tôi có thể thấy mực nước sông đang dâng cao. Chúng tôi không biết hồ lớn cỡ nào và mực nước cao bao nhiêu", ông Pariyar nói.

Hai hồ mới hình thành

Các nhà khoa học cho biết thảm họa này đã tạo ra không chỉ một mà là hai hồ mới. Một hồ hình thành ở vị trí cao gần sông băng, nơi nước tan đang bị giữ lại. Hồ còn lại lớn hơn và nguy hiểm hơn nhiều, nằm trên một con sông ở Nepal, nơi một vụ lở đất lớn đã chặn thung lũng và ngăn dòng sông.

Hồ nằm gần nơi hợp lưu của sông Chhochen Khola và Purepu Tsangpo trong hệ thống sông Lhende ở Nepal, chảy về phía thượng nguồn các sông Bhotekoshi và Trishuli đưa nước về phía nam tới Kathmandu.

Ông Nitesh Khadka, nhà nghiên cứu và địa lý vật lý người Nepal chuyên về lũ do băng tan, giải thích hồ phía trên hình thành khi nước băng tan tụ lại và không thoát đi được tự nhiên. "Hồ trên sông Lhende hình thành khi lở đất/bùn chặn dòng chảy và nước bị giữ lại. Đây là quá trình tự nhiên và không thể ngăn chặn", ông Khadka nói.

Nguy cơ vỡ hồ

Các nhà chức trách Nepal và Trung Quốc đã cảnh báo hôm thứ Năm rằng hồ phía dưới hình thành do tích tụ đất đá tại khu vực lũ. Cơ quan Giảm nhẹ và Quản lý rủi ro thiên tai quốc gia Nepal (NDRRMA) cảnh báo mực nước hồ đang dâng cao, có thể gây vỡ hồ.

Theo Bộ Tài nguyên nước Trung Quốc ước tính hôm thứ Năm, hồ đang chứa khoảng 1,5 đến 2 triệu mét khối nước và cảnh báo thêm khoảng 3 triệu mét khối nước có thể đổ vào trong ba ngày tới, tương đương khoảng 1.200 bể bơi tiêu chuẩn Olympic.

"Đây là mối đe dọa, vì nếu một hồ mới hình thành đột ngột vỡ, nó có thể gây ra một trận lũ khác; nó có thể huy động trầm tích gây cản trở hoạt động tìm kiếm cứu hộ và gây nguy hiểm cho những người sống sót trong các đường hầm thủy điện", ông Khadka cảnh báo. Nước lũ khi đó sẽ cuốn theo bùn đá, khiến dòng nước tàn phá hơn và gây khó khăn cho các đội tìm kiếm người mất tích.

Khó tiếp cận hiện trường

Địa hình nơi hồ chứa do lở đất hình thành rất xa xôi và hiểm trở, khiến việc đưa đội ngũ hoặc máy móc hạng nặng tới nơi gặp nhiều khó khăn. "Sau khi sạt lở băng tạo ra hồ, nhiều vách đá biệt lập và dốc đứng đã xuất hiện dọc theo nó", kỹ sư Chen Hanxiao thuộc đội kỹ thuật Trung Quốc cho Đài truyền hình CCTV biết.

Giới chức Trung Quốc cho biết đã điều động một đội kỹ thuật gồm 8 thành viên để thực hiện khảo sát trên không và mô hình 3D về hồ chứa tại Nepal.

Công tác cứu hộ và thiệt hại

Các hoạt động cứu hộ tại huyện Rasuwa bị ảnh hưởng nặng nề đã tạm dừng hôm thứ Sáu do hồ vỡ bờ, nhưng sau đó đã được nối lại. Đài truyền hình nhà nước Trung Quốc CCTV cho biết rủi ro từ hồ tràn bờ được đánh giá là "có thể kiểm soát được".

Theo một quan chức Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hôm thứ Sáu, 6 cơ sở y tế đã bị hư hại do lũ lụt và 8 nhân viên y tế đang mất tích.

Nepal cho biết nước này không cần hỗ trợ từ nước ngoài. "Đề nghị giúp đỡ là điều tự nhiên. Các cơ quan an ninh của chúng tôi đang thực hiện hoạt động tìm kiếm cứu hộ. Hiện tại chúng tôi không cần sự hỗ trợ như vậy", ông Lok Bahadur Chhetri, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nepal, nói hôm thứ Sáu.

Bối cảnh các thảm họa tương tự

Sạt lở băng và lũ quét do vỡ hồ băng (GLOF) từng xảy ra trước đây ở dãy Himalaya. Sạt lở băng là khi một khối băng lớn tách khỏi nền của nó, đôi khi bao gồm hàng triệu mét khối băng, đá và nước, có thể biến thành tuyết lở hoặc dòng bùn đá di chuyển nhanh.

Tháng 7/2016, phần dưới của một sông băng thung lũng ở dãy Aru, Tây Tạng đã tách ra, đưa khoảng 68 triệu mét khối băng xuống núi, giết chết 9 người chăn nuôi và hàng trăm gia súc. Hai tháng sau, một sông băng gần đó sạt lở, giải phóng khoảng 83 triệu mét khối băng.

Tháng 11/2022, khoảng 40 triệu mét khối băng tách khỏi sông băng Bukadaban Feng ở dãy núi Côn Lôn, rìa phía bắc cao nguyên Tây Tạng, tỉnh Thanh Hải (Trung Quốc). Trận tuyết lở đã đâm xuống một hồ bên dưới, tạo ra sóng cao 13 mét, theo phân tích của Cơ quan Vũ trụ châu Âu.

GLOF cũng từng xảy ra ở miền bắc Pakistan. Tháng 5/2022, lũ lụt tấn công khu vực Hassanabad ở thung lũng Hunza sau khi một hồ băng vỡ đột ngột do sông băng Shishper dâng cao.