Nayib Bukele – vị ‘nhà độc tài ngầu nhất’ đang thay đổi El Salvador ra sao?
Niko Vorobyov | Al Jazeera English
Tổng thống Nayib Bukele đã đưa El Salvador từ quốc gia có tỷ lệ giết người cao nhất Tây Bán Cầu trở thành nơi an toàn nhất khu vực, nhưng với chi phí nhân quyền đắt giá: giam giữ gần 2% dân số, đình chỉ quyền hiến định và loại bỏ giới hạn nhiệm kỳ. Vị 'nhà độc tài ngầu nhất' đang đối mặt với chỉ trích từ các nhà hoạt động và tổ chức nhân quyền, dù ông vẫn duy trì tỷ lệ ủng hộ lên tới 92%.
Ngày 25/3/2022, hàng trăm điện thoại di động ở El Salvador rung lên cùng một dòng tin nhắn: “Adelante” (Tiến lên). Đó là lệnh cho các thành viên của băng đảng Mara Salvatrucha (MS-13) tiến hành một cuộc tấn công đẫm máu. Chỉ trong hai ngày cuối tuần, 87 người thiệt mạng, trong đó 62 người bị bắn hạ vào thứ Bảy – ngày đẫm máu nhất kể từ cuộc nội chiến những năm 1980.
Đáp trả, Tổng thống Nayib Bukele lập tức yêu cầu Quốc hội ban bố tình trạng khẩn cấp, đình chỉ mọi quyền hiến định. Quân đội và cảnh sát lập trạm kiểm soát khắp nơi, những người đàn ông bị yêu cầu xuống xe và xắn áo để kiểm tra hình xăm băng đảng. Chỉ trong hơn hai tuần, hơn 10.000 người bị bắt giữ. Đến năm 2026, khoảng 1,9% dân số El Salvador – tức cứ 50 người có một người – bị giam giữ, đưa quốc gia này trở thành nơi có tỷ lệ tù nhân cao nhất thế giới.
Theo thừa nhận của chính Bukele, hàng nghìn người vô tội đã bị cuốn vào vòng lao lý. Một nghiên cứu pháp lý cho rằng các vụ bắt giữ hàng loạt có thể cấu thành tội ác chống lại loài người. Tuy nhiên, nhiều người dân El Salvador lại rất hài lòng. Một cuộc thăm dò vào tháng 1/2026 cho thấy tỷ lệ ủng hộ Bukele lên tới 92%. Đất nước từng có tỷ lệ giết người cao nhất Tây Bán Cầu nay trở nên an toàn nhất trong khu vực.
Bukele, 44 tuổi, thường xuất hiện với mũ bóng chải đội ngược và áo khoác bomber, tạo dựng hình ảnh công chúng bóng bẩy và vui tươi. Ông tự gọi mình là “nhà độc tài ngầu nhất thế giới”. Năm 2021, ông bãi bỏ giới hạn nhiệm kỳ tổng thống, cho phép tái tranh cử không giới hạn. Những người chỉ trích cho rằng đây là bước đi hướng tới chế độ độc tài. Samuel Ramirez từ Phong trào Nạn nhân của Chế độ (MOVIR) nói: “Người dân bị nói rằng nếu chính phủ khác lên nắm quyền, tất cả băng đảng sẽ được thả, vì thế Bukele phải tiếp tục ở lại”.
Bukele sinh ngày 24/7/1981 tại San Salvador, giữa cuộc nội chiến Salvador. Xuất thân trong gia đình giàu có – cha là doanh nhân gốc Palestine cải đạo sang Hồi giáo – nhưng Bukele sớm thể hiện tham vọng chính trị. Năm 2012, ông trúng cử thị trưởng Nuevo Cuscatlan với tư cách thành viên Mặt trận Giải phóng Quốc gia Farabundo Martí (FMLN) – đảng cánh tả cũ từng nổi dậy trong nội chiến. Tuy nhiên, ông nhanh chóng tách mình khỏi đảng, xây dựng thương hiệu cá nhân với khẩu hiệu “Có đủ tiền khi không ai ăn cắp”.
Năm 2017, trong một cuộc họp hội đồng thành phố, Bukele đã ném một quả táo vào nữ ủy viên hội đồng và gọi bà là “phù thủy”. Vụ việc được đưa ra tòa nhưng sau đó bị bác. Luật sư Bertha de Leon, người từng làm việc cho Bukele 5 năm, nay trở thành nhà phê bình gay gắt nhất: “Ông ta là một người cực kỳ bốc đồng, cái tôi rất mong manh. Trong đầu chẳng có kế hoạch quản lý nhà nước thực sự. Chỉ là một kẻ bốc đồng đưa ra quyết định theo ý thích”.
Từ một ứng cử viên cánh tả từng ủng hộ quyền LGBT và phụ nữ, Bukele hiện theo đuổi chính sách cực hữu: duy trì lệnh cấm phá thai nghiêm ngặt, cấm ngôn ngữ bao trùm. Nhà báo và các tổ chức xã hội dân sự bị bắt, đày ải hoặc đe dọa im lặng. Tờ El Faro – tờ báo trực tuyến đầu tiên của Trung Mỹ – phải chuyển đến Costa Rica sau khi bị điều tra vì tội trốn thuế và các nhà báo nhận được lệnh bắt.
Với tỷ lệ ủng hộ lên tới 92% và quyền lực không giới hạn, câu hỏi đặt ra là: El Salvador dưới thời Bukele sẽ đi về đâu?
