Sáng sớm Chủ nhật (theo giờ Mỹ), kính thiên văn không gian Nancy Grace Roman của NASA đã được phóng lên từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở bang Florida, Mỹ, bằng tên lửa Falcon Heavy của SpaceX. Đây là đài quan sát thiên văn hàng đầu mới nhất của NASA, với kinh phí 4,3 tỷ USD, bắt đầu hành trình giải mã những bí ẩn lớn nhất của vật lý thiên văn và vũ trụ học.
Kính thiên văn Roman được đưa tới Điểm Lagrange 2, nơi nó sẽ đồng hành cùng kính viễn vọng James Webb trong quỹ đạo quanh Mặt Trời, cách Trái Đất 1,6 triệu km. Hành trình này dự kiến kéo dài hơn ba tháng. Sứ mệnh chính thức kéo dài năm năm, nhưng NASA cho biết kính có thể hoạt động thêm năm năm nữa nhờ thiết kế có thể tiếp nhiên liệu, nếu một tàu chở nhiên liệu robot xuất hiện trong thập kỷ tới.
Kính thiên văn Roman có kích thước bằng một chiếc xe buýt, được thiết kế để khảo sát các bí ẩn vũ trụ, kiểm tra lực hấp dẫn ở quy mô chưa từng có, và tìm kiếm các hành tinh ngoài hệ Mặt Trời. Các nhà khoa học kỳ vọng Roman sẽ phát hiện hàng nghìn hành tinh mới và cung cấp cuộc điều tra thống kê đầu tiên về các hệ hành tinh tương tự hệ Mặt Trời.
Vật chất thông thường – sao, hành tinh, khí, bụi – chỉ chiếm khoảng 5% vũ trụ, trong khi vật chất tối chiếm khoảng 27% và năng lượng tối khoảng 68%. Roman được kỳ vọng sẽ làm sáng tỏ hai thành phần bí ẩn này, vốn chưa từng được quan sát trực tiếp.
Cuộc khảo sát chính của kính thiên văn, dự kiến hoàn thành trong hơn một năm, sẽ bao phủ hơn 2 tỷ thiên hà. Danh mục thiên hà này sẽ giúp các nhà khoa học xác định tốc độ giãn nở của vũ trụ dưới tác động của các lực bí ẩn.
“Nó sẽ tìm thấy hàng nghìn siêu tân tinh, hàng chục nghìn hành tinh, hàng tỷ thiên hà và hàng chục tỷ ngôi sao,” bà Nicky Fox, giám đốc Ban Sứ mệnh Khoa học của NASA, cho biết. “Với trường quan sát rộng lớn, nó sẽ làm được những điều chưa từng có.”
Kính thiên văn Roman được phóng sớm hơn gần một năm so với kế hoạch và trong ngân sách dự kiến. Đây cũng là kính thiên văn không gian đầu tiên của NASA được đặt theo tên phụ nữ – bà Nancy Grace Roman, nhà thiên văn học đầu tiên của NASA, người đã qua đời năm 2018 ở tuổi 93.
Kính Roman có trường quan sát rộng gấp hơn 100 lần kính Hubble, giúp nó có thể chụp những bức ảnh toàn cảnh vũ trụ trong khi kính Webb hoạt động như một ống kính phóng to để quan sát chi tiết các vật thể cổ xưa. “Giống như Hubble và Webb nhìn qua lỗ khóa vào vũ trụ, còn Nancy Grace Roman sẽ mở tung cánh cửa,” bà Fox nói.
Ba kính thiên văn không gian này sẽ phối hợp cùng tàu Euclid của Cơ quan Vũ trụ châu Âu và Đài quan sát Vera C Rubin ở Chile để cùng giải mã những bí ẩn vĩ đại nhất của vũ trụ.
Dù chính quyền Tổng thống Donald Trump từng nhiều lần tìm cách cắt giảm hoặc hủy bỏ dự án này trong cả hai nhiệm kỳ, Quốc hội Mỹ mỗi lần đều can thiệp để bảo vệ kinh phí cho kính thiên văn Roman.
