Nạn cướp biển tái bùng phát ngoài khơi Somalia: Nguyên nhân và diễn biến

Ít nhất ba vụ cướp tàu đã xảy ra trong tuần qua ngoài khơi bờ biển Somalia, làm dấy lên lo ngại về sự tái diễn của nạn cướp biển từng hoành hành tại khu vực Sừng châu Phi. Khu vực này từng là điểm nóng cướp biển khét tiếng nhất thế giới vào đầu những năm 2000, cho đến khi một liên minh hải quân quốc tế dập tắt được mối đe dọa đối với hàng hải toàn cầu. Theo Ngân hàng Thế giới, tác động hàng năm của nạn cướp biển ngoài khơi Somalia lên nền kinh tế toàn cầu lên tới 18 tỷ USD vào thời kỳ đỉnh điểm.

Các vụ cướp rải rác vẫn tiếp diễn từ đó đến nay, với một số sự cố xảy ra trong năm nay. Tuy nhiên, việc các tàu chở dầu bị chiếm giữ liên tiếp gần đây càng làm gia tăng lo ngại. Tổ chức Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) đã nâng mức đe dọa dọc bờ biển Somalia lên "đáng kể" trong tuần này và cảnh báo các tàu thuyền "cảnh giác khi di chuyển".

Diễn biến các vụ cướp biển

Khoảng ba đến bốn tàu buôn được cho là đã bị bắt giữ quanh bờ biển Somalia kể từ ngày 20/4.

Lực lượng Hải quân Liên minh châu Âu (EUNAVFOR) cho biết đã được Lực lượng Cảnh sát Biển Puntland báo cáo về vụ cướp tàu cá Alkhary 2 vào ngày 20/4. Các báo cáo truyền thông ghi nhận một tàu cá mang cờ Somalia đã bị bắt giữ tại vùng biển phía bắc Somalia và sau đó được thả.

Ngày hôm sau, EUNAVFOR thông báo một tàu khác, Honour 25, đã bị chiếm giữ trong cùng khu vực. Theo các báo cáo, sáu tên cướp biển đã nhắm vào tàu chở dầu này, chở khoảng 18.000 thùng dầu, ngoài khơi bán tự trị Puntland. Con tàu được cho là đang neo đậu giữa các làng chài Xaafuun và Bandarbeyla, với thêm năm tên cướp trên tàu kể từ sau vụ cướp. Tàu có 17 thủy thủ đoàn, bao gồm người Pakistan, Indonesia, Ấn Độ, Sri Lanka và Myanmar. EUNAVFOR cho biết các tàu tuần tra đã bao vây con tàu này.

Ngày 22/4, Lực lượng Cảnh sát Biển Puntland báo cáo rằng tàu Alkhary 2 đã được thả và tất cả thủy thủ đoàn đều an toàn, nhưng "Nhóm Hành động Cướp biển" vẫn ở lại trên tàu Honour 25.

Đến ngày 26/4, EUNAVFOR thông báo đang theo dõi vụ cướp một tàu buôn khác, tàu Sward. UKMTO cho biết tàu Sward đã bị cướp cách thị trấn ven biển Garacad của Somalia 6 hải lý (11 km) về phía đông bắc. Nhóm an ninh hàng hải Vanguard cho biết thủy thủ đoàn 15 người của tàu gồm hai người Ấn Độ và 13 người Syria.

Ngày hôm sau, các quan chức Puntland tiết lộ một tàu chở xi măng treo cờ St. Kitts và Nevis đã bị cướp ngoài khơi Garacad. Con tàu này được cho cũng là tàu Sward. Nhà chức trách cho biết tàu đã rời Ai Cập đến Mombasa, Kenya, và có chín tay súng cướp biển trên tàu.

Ai đứng sau và động cơ là gì?

Hiện chưa rõ nhóm nào đứng sau các vụ tấn công. Trong quá khứ, ngư dân địa phương và các nhóm vũ trang khác nhau, bao gồm cả các nhóm liên quan đến ISIL (ISIS) và al-Qaeda, đã từng tham gia các vụ cướp biển.

Các nhà phân tích suy đoán rằng việc chuyển hướng các đội tuần tra chống cướp biển từ năm 2023 đến Biển Đỏ để đối phó với các cuộc tấn công của lực lượng Houthi ở Yemen tại eo biển Bab al-Mandeb đã tạo ra cơ hội. Gần đây hơn, các cuộc tuần tra hải quân của các nước lớn, vốn trước đây giúp kiềm chế mối đe dọa cướp biển, đã bị phân tán hoặc chuyển hướng sang hộ tống các tàu cố gắng tiếp cận eo biển Hormuz, nơi Iran và Mỹ đều phong tỏa.

Các chuyên gia cho rằng giá xăng dầu tăng vọt trong bối cảnh cuộc chiến tranh Mỹ-Israel với Iran có thể khiến các tàu chở dầu, như Honour 25, trở nên có giá trị hơn đối với cướp biển. Giá dầu Brent, chuẩn mực toàn cầu, đã tăng hơn 50% kể từ khi chiến tranh bắt đầu, lên hơn 110 USD/thùng.

Lịch sử cướp biển tại Somalia

Cướp biển đã hoành hành từ lâu ngoài khơi Somalia, vịnh Aden và xa hơn vào Ấn Độ Dương. Vào đầu những năm 2000, các vụ cướp leo thang khi chính phủ Somalia sụp đổ trong cuộc chiến Somalia-Ethiopia giai đoạn 2006-2009. Hàng nghìn thủy thủ đã bị bắt cóc hoặc bị bắn, và cướp biển đòi tiền chuộc lên tới hàng triệu USD. Ngân hàng Thế giới ước tính, trong giai đoạn 2005-2012, tổng số tiền chuộc lên tới 339-413 triệu USD. Riêng năm 2011, khoảng 212 vụ tấn công đã được ghi nhận, một trong những con số cao nhất trong một năm.

Một liên minh quốc tế gồm Chiến dịch Lá chắn Đại dương của NATO, Chiến dịch Atalanta của EUNAVFOR, Lực lượng Đặc nhiệm Hàng hải Liên hợp và chính quyền Somalia đã bắt đầu tuần tra khu vực. Các cuộc tuần tra và quan hệ đối tác hải quân gồm 47 quốc gia đã giúp giảm đáng kể các cuộc tấn công. EUNAVFOR, cùng với chính quyền Somalia, vẫn tiếp tục giám sát các hoạt động chống cướp biển trong khu vực.