Mỹ và Iran trong cuộc rượt đuổi tiền mã hóa vòng quanh lệnh trừng phạt

Chỉ 12 giờ trước khi Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran vào cuối tháng 2, Firouz, một người dùng tiền mã hóa ở Tehran, đã quyết định hành động. “Tôi cảm thấy cả tuần rằng chiến tranh sẽ sớm bắt đầu”, anh nói.

Tin vào trực giác của mình, anh đã chuyển toàn bộ số tiền mã hóa tiết kiệm khỏi Nobitex – nền tảng tài sản kỹ thuật số lớn nhất của Iran và là trung tâm của hệ sinh thái tiền mã hóa tại quốc gia chịu trừng phạt này – sang ví kỹ thuật số cá nhân. “Suy nghĩ chính của tôi là tôi có thể mất quyền sở hữu thực sự đối với bất kỳ khoản tiền nào để lại trong một dịch vụ tiền mã hóa của Iran có liên kết hoặc bị giám sát bởi nhà nước nếu chiến tranh xảy ra, dù là do hành động của chính quyền nhà nước hoặc hậu quả của các cuộc tấn công mạng”, anh cho biết.

Theo công ty giám sát giao dịch tiền mã hóa Chainalysis, hệ sinh thái tiền mã hóa của Iran được định giá hơn 7,78 tỷ USD vào năm ngoái, tăng trưởng nhanh hơn so với năm 2024. Nhưng dữ liệu cho thấy không chỉ công dân Iran sử dụng tiền mã hóa để giảm thiểu tác động của lạm phát phi mã và đồng nội tệ mất giá.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chiếm khoảng 50% hoạt động trên chuỗi trong quý 4, phản ánh sự thống trị của họ trong nền kinh tế nước này. Khó bị theo dõi hơn và dễ chuyển hơn so với các khoản thanh toán ngân hàng truyền thống, tiền mã hóa cung cấp cách để bán dầu, mua vũ khí và hàng hóa, lách các lệnh trừng phạt. Nó cũng là phương thức thanh toán cho nhập khẩu hàng hóa.

Tuy nhiên, sự quay lưng của Iran sang tiền mã hóa cũng khơi mào một cuộc rượt đuổi mới với Mỹ, khi Washington cố gắng bóp nghẹt các lựa chọn kinh tế vốn đã hạn chế của Tehran do nhiều thập kỷ trừng phạt.

‘Nhắm vào mọi kênh tài chính’

Đầu tháng 4, chính quyền Iran cho biết sẽ yêu cầu các tàu dầu tìm cách đi qua eo biển Hormuz trả phí bằng tiền mã hóa. Đã có báo cáo về việc Iran nhận được một số khoản thanh toán bằng tiền mã hóa cho tàu đi qua eo biển.

“Các khu vực pháp lý chịu nhiều lệnh trừng phạt thường tự nhiên hướng tới tiền mã hóa vì nó cung cấp một kênh thay thế cho phép tiếp cận tài chính mà họ bị hạn chế do trừng phạt”, Kaitlin Martin, nhà phân tích tình báo cấp cao tại Chainalysis, cho biết. Ước tính IRGC nắm giữ khoảng một nửa hoạt động tiền mã hóa có thể chỉ phản ánh một phần nhỏ mức độ thực sự của các ví do chính quyền kiểm soát, vì nhiều ví chưa được các cơ quan quản lý xác định, Martin nói.

Nhưng đầu tuần này, Mỹ đã công bố các lệnh trừng phạt đối với một mạng lưới ví tiền mã hóa liên kết với Iran, đóng băng 344 triệu USD tài sản kỹ thuật số, khi chính quyền Trump cố gắng gia tăng áp lực kinh tế lên Iran giữa các cuộc đàm phán nhằm kết thúc chiến tranh. “Chúng tôi sẽ theo dõi nguồn tiền mà Tehran đang tuyệt vọng tìm cách chuyển ra nước ngoài và nhắm vào mọi kênh tài chính gắn với chế độ”, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent viết trên X.

Nền kinh tế Iran đã hoạt động dưới chế độ trừng phạt nặng nề trong nhiều thập kỷ, ngăn người Iran tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế. Điều này đã góp phần tạo ra một hệ sinh thái tiền mã hóa nội địa sôi động, được sử dụng như một kênh thay thế để vượt qua các hạn chế kinh tế.

Đối với người Iran – phần lớn bị ngăn tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế do lệnh trừng phạt của Mỹ – tiền mã hóa mang đến cách giữ và bảo toàn giá trị tiền lương và tiết kiệm. Giữ thu nhập và tiết kiệm trong hệ thống tài chính do nhà nước kiểm soát có nguy cơ mất số tiền khó kiếm được vào lạm phát phi mã và sự sụp đổ của đồng rial, vốn đã mất khoảng 90% giá trị kể từ năm 2018.

Nhưng trong những năm qua, việc điều hướng lĩnh vực tiền mã hóa trở nên khó khăn hơn đối với người Iran bình thường, khi các thực thể liên kết với IRGC đã tiếp quản các hoạt động khai thác tiền mã hóa, đẩy những người khác ra ngoài và sử dụng tiền mã hóa để lách trừng phạt.

“Bằng cách sử dụng điện được trợ giá, IRGC tham gia khai thác tiền mã hóa và hiệu quả là chuyển đổi năng lượng thành tiền không thể bị trừng phạt”, một nhà nghiên cứu tiền mã hóa và blockchain tại Tehran cho biết, đồng thời nói thêm rằng các hoạt động ransomware liên kết với nhà nước cũng được sử dụng để tạo doanh thu.

Trong bối cảnh đó, cơ quan thực thi của Mỹ, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC), đã phân loại toàn bộ hệ sinh thái tiền mã hóa của Iran là rủi ro cao.

“Kết quả là, các kết nối của người dân thường với các doanh nghiệp quốc tế và cộng đồng tiền mã hóa gần như bị cắt đứt hoàn toàn. Các sàn giao dịch lớn đóng băng tài khoản Iran, các công ty nước ngoài tránh hợp tác với các đối tác trong nước, và các chuyên gia nổi tiếng có kiến thức liên quan không muốn chia sẻ kiến thức đó với người Iran”, nguồn tin cho biết. “Đây là cái giá mà người dân thường buộc phải trả.”

Trên hết, việc cắt mạng internet – kể từ khi chiến tranh bắt đầu, chính quyền Iran đã áp đặt các hạn chế internet nghiêm ngặt – thiếu lòng tin vào các thực thể liên kết nhà nước và các cuộc tấn công mạng đã khiến việc giao dịch tiền mã hóa trở nên khó khăn hơn.

Điều gì xảy ra khi chiến tranh nổ ra?

Tuy nhiên, hai năm xảy ra các cú sốc liên tiếp, bao gồm hai cuộc chiến tranh và các cuộc biểu tình trên toàn quốc, đã dẫn đến sự gia tăng hoạt động tiền mã hóa. Giữa ngày 28 tháng 2 – khi các cuộc tấn công chung Mỹ-Israel nhằm vào Iran – và ngày 2 tháng 3, các nhóm giám sát tiền mã hóa đã phát hiện khoảng 10,3 triệu USD dòng tiền mã hóa chảy ra, một báo cáo riêng của Chainalysis cho biết. Một số ví kỹ thuật số được sử dụng trong đợt tăng đột biến này có liên kết với IRGC.

“Một số ví rút tiền trong đợt tăng đột biến có mối liên hệ lịch sử với các ví được xác định thuộc về IRGC hoặc các dịch vụ xử lý quỹ IRGC, cho thấy ít nhất một phần hoạt động sau các cuộc tấn công có thể đại diện cho việc di chuyển quỹ của nhà nước Iran”, báo cáo cho biết.

Trước cuộc chiến kéo dài 12 ngày của Israel vào tháng 6 năm 2025, nhóm giám sát tội phạm tiền mã hóa TRM Labs đã xác định dòng tiền chảy ra từ Nobitex tăng hơn 150%.

Nền tảng này có hơn 11 triệu người dùng và cho phép người Iran đổi rial lấy tiền mã hóa, sau đó chuyển đến các ví kỹ thuật số. Trên thực tế, điều này giúp dễ dàng chuyển tiền ra khỏi Iran trong khi tránh một số kiểm tra và giám sát liên quan đến hệ thống ngân hàng toàn cầu. Trong vòng vài phút sau cuộc tấn công Mỹ-Israel đầu tiên vào tháng 6 năm ngoái, khối lượng giao dịch gửi đi từ Nobitex đã tăng vọt 700%, công ty phân tích blockchain Elliptic cho biết.

Vào ngày 18 tháng 6, 90 triệu USD tài sản mã hóa được lưu trữ trong Nobitex đã bị đánh cắp trong một cuộc tấn công mạng được cho là của nhóm Predatory Sparrow có liên kết với Israel. Nhóm này đã phá hủy số tài sản mã hóa bị đánh cắp bằng cách gửi chúng đến một ví không có khóa riêng nào được biết đến.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của tiền mã hóa trong nền kinh tế Iran, Ngân hàng Trung ương Iran đã mua hơn 500 triệu USD USDT, stablecoin được hỗ trợ bằng đô la Mỹ, vào năm ngoái, theo một báo cáo tháng 1 của Elliptic. Báo cáo cho thấy điều này chỉ ra “một chiến lược tinh vi để vượt qua hệ thống ngân hàng toàn cầu”.

Nhưng Mỹ cũng đang cố gắng bắt kịp. Trước khi đóng băng hàng trăm triệu tiền mã hóa vào thứ Tư, OFAC vào tháng 1 đã trừng phạt hai công ty đăng ký tại Anh, Zedcex và Zedxion, vốn hoạt động như các sàn giao dịch tiền mã hóa không được phép. Họ bị cáo buộc tham gia tạo điều kiện cho các hoạt động tài chính cho phép Iran né tránh lệnh trừng phạt, Elliptic cho biết.

Theo Martin, chúng ta sẽ thấy nhiều hành động hơn nữa khi các cơ quan quản lý khu vực công ở Mỹ và các nước khác “bắt đầu hiểu” rằng tiền mã hóa đang được sử dụng “ở quy mô lớn”.