Mỹ và Iran tiếp tục bất đồng về tiến trình thỏa thuận, ông Trump tuyên bố không nới lệnh trừng phạt

Bất chấp những đồn đoán về khả năng đạt được thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, các quan chức hai nước tiếp tục đưa ra những tuyên bố mâu thuẫn, cho thấy bế tắc ngoại giao vẫn kéo dài.

Phát biểu tại cuộc họp nội các ngày 27/5 (giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định Iran sẽ không được nới lỏng trừng phạt từ kết quả đàm phán, bất chấp yêu sách từ Tehran. “Chúng tôi không nói về việc nới lỏng trừng phạt hay trao tiền”, ông Trump nói.

Trong một cuộc phỏng vấn với PBS News hồi đầu ngày, nhà lãnh đạo Mỹ cũng nhắc lại tuyên bố rằng Iran sẽ phải từ bỏ kho dự trữ urani làm giàu của mình. “Họ sẽ từ bỏ urani làm giàu cấp độ cao, nhưng không phải để đổi lấy nới lỏng trừng phạt. Không, không hề”, ông Trump nói.

Những tuyên bố này tiếp nối phát biểu hôm 24/5 của Trump khi ông nói rằng urani làm giàu “sẽ phải được chuyển ngay cho Mỹ để mang về nước tiêu hủy, hoặc tốt hơn là phối hợp với Iran tiêu hủy tại chỗ”. Tuy nhiên, Tehran khẳng định sẽ không từ bỏ kho vật liệu hạt nhân ước tính khoảng 440 kg.

Trước đó hơn một tháng, Trump từng tuyên bố Iran đã đồng ý cho Mỹ thu hồi urani với “tốc độ chậm rãi”, nhưng phía Iran nhanh chóng bác bỏ.

Cuộc đấu khẩu xung quanh tương lai chương trình hạt nhân Iran chỉ là một trong nhiều điểm bất đồng trong đàm phán ngừng bắn, khi Mỹ và Iran tìm cách chấm dứt cuộc chiến bắt đầu từ hơn 12 tuần trước. Hai bên cũng mâu thuẫn về việc tiếp tục trừng phạt Mỹ, phong tỏa hải cảng Iran và quyền kiểm soát eo biển Hormuz – một huyết mạch thương mại quan trọng.

Ngoại giao bế tắc

Tại cuộc họp nội các, Trump nhắc lại nhiều tuyên bố kể từ khi chiến tranh bùng nổ, bao gồm việc hải quân và không quân Iran đã bị vô hiệu hóa. Ông cũng miêu tả Iran như kẻ thù đã khuất phục trước sức mạnh quân sự Mỹ. “Họ rất muốn đạt thỏa thuận”, ông nói về Iran, song thừa nhận các cuộc đàm phán hiện tại chưa đáp ứng kỳ vọng: “Chúng tôi chưa hài lòng, nhưng sẽ hài lòng. Hoặc là vậy, hoặc chúng tôi phải hoàn thành công việc”, ông ám chỉ khả năng hành động quân sự thêm.

Mỹ và Israel phát động chiến tranh chống Iran từ ngày 28/2 mà không có hành động khiêu khích trực tiếp, khiến Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, nhiều quan chức cấp cao và hàng trăm dân thường thiệt mạng. Đáp lại, Iran thực hiện các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái vào Israel và khắp khu vực, đồng thời đóng cửa eo biển Hormuz – nơi lưu thông hơn 20% giao dịch dầu mỏ thế giới. Việc phong tỏa đã đẩy giá năng lượng leo thang và làm dấy lên lạm phát tại Mỹ.

Trump nhấn mạnh Iran không thể “chờ đợi lâu hơn” ông, đồng thời xem việc phong tỏa là chiến thuật làm suy yếu sự ủng hộ trong nước trước thềm bầu cử giữa kỳ. “Tôi không quan tâm đến bầu cử giữa kỳ. Mọi người hiểu điều đó. Họ biết rất đơn giản: Iran không thể có vũ khí hạt nhân”, ông nói.

Ông cũng bác bỏ khả năng đạt thỏa thuận ngắn hạn cho phép Iran và Oman cùng kiểm soát eo biển, thậm chí ám chỉ hành động quân sự nếu Oman làm vậy: “Oman sẽ hành xử giống như những nước khác, nếu không chúng tôi sẽ cho họ nổ tung. Họ hiểu điều đó. Họ sẽ ổn thôi”.

Mặc dù Trump cho rằng cái chết của Khamenei và các lãnh đạo khác chứng tỏ sự thay đổi lãnh đạo, chiến tranh đã không làm sụp đổ hệ thống chính quyền Iran. Con trai Khamenei là Mojtaba lên thay, và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) vẫn đóng vai trò quan trọng trong bộ máy chính trị và quân sự.

Một lệnh ngừng bắn tạm thời có hiệu lực từ ngày 8/4, nhưng nỗ lực giải quyết khủng hoảng đã bế tắc, bất chấp tuyên bố của Trump rằng Iran yếu thế và khao khát đạt thỏa thuận. Tuần trước, Trump thông báo thỏa thuận đang được hoàn thiện sau khi nói chuyện với các nhà lãnh đạo khu vực, nhưng vẫn chưa rõ bên nào nhượng bộ.

Mỹ bác tin về bản ghi nhớ mở lại Hormuz

Ngày 27/5, Nhà Trắng bác bỏ báo cáo của truyền thông nhà nước Iran về chi tiết một bản ghi nhớ (MOU) mở lại eo biển Hormuz và kết thúc chiến tranh. Theo đài Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB), dự thảo thỏa thuận yêu cầu Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân Iran để đổi lấy việc cho phép tàu thuyền qua Hormuz ở mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày. Bản tin cũng nói tàu quân sự không nằm trong thỏa thuận, và việc quản lý eo biển – bao gồm kiểm tra tàu và phí – vẫn do Iran phối hợp với Oman.

Tuy nhiên, Nhà Trắng nhanh chóng bác bỏ: “Báo cáo từ truyền thông Iran kiểm soát là không đúng sự thật và MOU họ tiết lộ hoàn toàn bịa đặt. Đừng ai tin những gì truyền thông nhà nước Iran đưa ra. SỰ THẬT MỚI QUAN TRỌNG”. Nhà Trắng không nêu cụ thể điểm sai và không cung cấp thông tin chi tiết về thỏa thuận tiềm năng với Iran.

Trump khẳng định Mỹ sẽ không chấp nhận Iran kiểm soát Hormuz: “Chúng tôi sẽ giám sát, nhưng không ai sẽ kiểm soát nó. Đó là một phần đàm phán”. Dù một số báo cáo ban đầu cho rằng Mỹ sẽ giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran, Trump nhấn mạnh Washington sẽ không dỡ trừng phạt ngay lập tức: “Khi họ cư xử đúng mực và làm điều đúng, chúng tôi sẽ để họ lấy lại tiền”.