Mỹ và các nước Mỹ Latinh chỉ trích biện pháp trả đũa của Trung Quốc sau phán quyết về kênh đào Panama

Bolivia, Costa Rica, Guyana, Paraguay, Trinidad and Tobago cùng Mỹ đã ra tuyên bố chung ủng hộ Panama, đồng thời chỉ trích biện pháp trả đũa kinh tế của Trung Quốc sau khi một tập đoàn có trụ sở tại Hong Kong thua kiện liên quan đến quyền quản lý các cảng tại kênh đào Panama.

Tòa án Tối cao Panama cuối tháng 1 đã hủy hợp đồng cho phép công ty con của CK Hutchison (Hong Kong) quản lý các cảng Balboa và Cristobal trên kênh đào Panama, sau khi xét thấy các thỏa thuận kéo dài hàng thập kỷ này vi hiến.

Trong tuyên bố chung hôm thứ Ba, sáu quốc gia cho rằng sau phán quyết của tòa, Trung Quốc đã trả đũa Panama bằng "áp lực kinh tế có chủ đích" đối với các tàu mang cờ Panama.

Theo Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ, Trung Quốc đã giam giữ gần 70 tàu mang cờ Panama trong tháng 3, con số "vượt xa mức thông thường trong lịch sử".

Các nước ký tên nêu rõ: "Những hành động này – sau phán quyết của Tòa án Tối cao độc lập Panama về các cảng Balboa và Cristobal – là nỗ lực trắng trợn nhằm chính trị hóa thương mại hàng hải và xâm phạm chủ quyền các quốc gia tại bán cầu của chúng tôi".

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đăng trên X rằng Washington "hết sức quan ngại" về áp lực kinh tế của Trung Quốc đối với Panama.

Ông nói: "Chúng tôi sát cánh cùng Panama. Mọi nỗ lực làm suy yếu chủ quyền của Panama là mối đe dọa đối với tất cả chúng tôi".

Trước đó, Trung Quốc đã cáo buộc Mỹ "bắt nạt" và cố gắng bôi nhọ uy tín của Trung Quốc tại Mỹ Latinh, đồng thời gọi phán quyết của Tòa án Tối cao Panama là "phi lý" và "đáng xấu hổ".

Chủ tịch Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ Laura DiBella hồi tháng trước cho biết việc Bắc Kinh giam giữ tàu Panama gây hậu quả cho cả Panama và Mỹ.

Bà DiBella nói: "Các đợt kiểm tra tăng cường này được thực hiện theo chỉ thị không chính thức và dường như nhằm trừng phạt Panama sau khi chuyển giao tài sản cảng của Hutchison. Vì tàu mang cờ Panama chuyên chở một phần đáng kể hàng hóa container của Mỹ, những hành động này có thể dẫn đến hậu quả thương mại và chiến lược đáng kể đối với hoạt động vận tải biển của Mỹ".

'Các quốc gia biết rõ vận tải biển dễ bị tổn thương thế nào'

Quyết định hủy hợp đồng của công ty con CK Hutchison – Panama Ports Company – được đưa ra trong bối cảnh truyền thông tập trung vào kênh đào Panama, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa chiếm đoạt tuyến đường thủy chiến lược này.

Trump đã đặt tuyến đường dài khoảng 80 km làm trọng tâm trong nhiệm kỳ thứ hai, cáo buộc trong bài phát biểu nhậm chức tháng 1/2025 rằng Trung Quốc đang "vận hành" kênh đào và cam kết Mỹ sẽ "giành lại" quyền kiểm soát.

Quan chức Mỹ cáo buộc, ngoài nhắm vào Panama và lợi ích nước này, Trung Quốc còn trả đũa các hãng vận tải biển Maersk và MSC – những công ty con được cấp hợp đồng 18 tháng quản lý cảng Balboa và Cristobal sau khi CK Hutchison bị loại.

Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ cho biết hồi tháng 3, đại diện Maersk và MSC đã bị Bộ Giao thông Trung Quốc triệu tập để "thảo luận cấp cao", trong khi gã khổng lồ vận tải biển Trung Quốc COSCO đình chỉ hoạt động tại cảng Balboa.

Riêng CK Hutchison, thông qua công ty con Panama Ports Company, đang theo đuổi trọng tài quốc tế chống lại chính phủ Panama, yêu cầu bồi thường hơn 2 tỷ USD.

David Smith, phó giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Mỹ thuộc Đại học Sydney, nhận định tranh chấp kênh đào Panama và hành động trả đũa của Trung Quốc là ví dụ mới nhất cho thấy vận tải biển đã trở thành mục tiêu chính trị, từ Mỹ Latinh đến eo biển Hormuz và Biển Đỏ ở Trung Đông.

Ông nói với Al Jazeera: "Chúng ta từng coi là hiển nhiên rằng thế giới vận hành nhờ các tàu container tự do đi khắp nơi. Điều chúng ta đang thấy là các quốc gia biết rõ vận tải biển dễ bị tổn thương thế nào. Họ biết có thể cắt đứt các tuyến đường biển nếu cần. Từ nay, không có gì ngạc nhiên nếu tàu thuyền và ngành vận tải biển nói chung trở thành quân cờ trong chính trị quốc tế".