Mỹ tiếp tục không kích Iran ngày thứ hai: Liệu có vi phạm nghị quyết của Quốc hội?

Chỉ vài ngày sau khi Quốc hội Mỹ thông qua nghị quyết yêu cầu Tổng thống Donald Trump phải chấm dứt chiến dịch quân sự chống Iran hoặc tìm kiếm sự chấp thuận của lưỡng viện trước khi tiến hành thêm bất kỳ hành động nào, chính quyền Trump đã tiến hành không kích nhằm vào các mục tiêu quân sự của Iran trong ngày thứ hai liên tiếp. Động thái này ngay lập tức vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ từ phía đảng Dân chủ, với cáo buộc tổng thống đang vi phạm trắng trợn nghị quyết về quyền hạn chiến tranh.

Hạ nghị sĩ Ro Khanna, đảng viên Dân chủ bang California, đã lên án các cuộc tấn công mới nhất của Mỹ vào Iran, gọi đây là “một sự vi phạm trắng trợn” và đe dọa sẽ đưa Tổng thống Trump ra tòa. “Trump phải dừng cuộc chiến này ngay lập tức – nếu không chúng tôi sẽ đưa ông ta ra tòa để buộc ông ta phải làm vậy”, ông Khanna viết trên mạng xã hội X.

Nghị quyết quyền hạn chiến tranh nói gì?

Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh năm 1973 yêu cầu tổng thống phải thông báo cho Quốc hội trong vòng 48 giờ sau khi đưa quân vào các cuộc xung đột và không được duy trì các hành động quân sự kéo dài quá 60 ngày nếu không được Quốc hội chấp thuận.

Thượng viện Mỹ ngày 24/6 đã bỏ phiếu thông qua nghị quyết mới với tỷ lệ 50-48, bất chấp việc đảng Cộng hòa của Tổng thống Trump đang chiếm đa số. Bốn thượng nghị sĩ Cộng hòa đã bỏ phiếu ủng hộ. Hạ viện cũng đã thông qua văn bản tương tự hồi đầu tháng 6 với tỷ lệ 215-208.

Nghị quyết chỉ đạo tổng thống “rút Lực lượng Vũ trang Hoa Kỳ khỏi các hành động thù địch chống Cộng hòa Hồi giáo Iran”. Tổng thống chỉ được phép sử dụng vũ lực nếu có “sự cho phép rõ ràng từ một tuyên bố chiến tranh hoặc một ủy quyền cụ thể của Quốc hội”.

Phản ứng từ Nhà Trắng và tính ràng buộc

Nhà Trắng đã bác bỏ nghị quyết của Thượng viện, cho rằng nó “không có ý nghĩa gì” và được thúc đẩy bởi “sự vắng mặt của các thượng nghị sĩ Cộng hòa”. Một quan chức Nhà Trắng tuyên bố: “Nghị quyết chỉ đạo Tổng thống rút lực lượng Mỹ khỏi các hành động thù địch chống Iran. Tuy nhiên, không có hành động thù địch nào để rút quân, vì các hành động thù địch đã chấm dứt với lệnh ngừng bắn ngày 7/4”. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau tuyên bố đó, ông Trump đã chỉ thị không kích Iran.

Giới phân tích cho rằng nghị quyết mang tính biểu tượng nhiều hơn là ràng buộc pháp lý. Chuyên gia hiến pháp Mỹ Bruce Fein nhận định: “Tòa án sẽ từ chối can thiệp, nhưng Quốc hội có thể chấm dứt chiến tranh bằng cách cắt ngân sách mà Trump yêu cầu. Những gì ông ta đang làm rõ ràng là một hành vi có thể bị luận tội”.

Khác với các chính quyền tiền nhiệm, Tổng thống Trump chưa từng thông qua bất kỳ ủy quyền sử dụng vũ lực quân sự nào (AUMF), vốn cho phép tổng thống triển khai quân mà không cần tuyên chiến chính thức.

Nguy cơ leo thang xung đột trở lại

Bộ Chỉ huy Trung tâm của quân đội Mỹ ngày 28/6 đã tấn công các căn cứ quân sự của Iran sau khi cáo buộc Tehran nhắm mục tiêu vào một tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Đáp trả, Tehran đã tấn công các căn cứ quân sự Mỹ tại Bahrain và Kuwait vào ngày 29/6. Hai bên đã trao đổi hỏa lực lần thứ hai trong cuộc xung đột cuối tuần, đe dọa phá vỡ bản ghi nhớ (MoU) mong manh mà Mỹ và Iran đã ký ngày 15/6.

Giáo sư Hassan Ahmadian từ Đại học Tehran nhận định các cuộc tấn công có thể tạo ra hiệu ứng domino. “Tôi nghĩ chúng ta đang tiến tới leo thang, bởi rõ ràng Iran sẽ trả đũa”, ông nói. Ông chỉ ra rằng Điều 5 của MoU quy định Iran sẽ thu xếp việc đi lại an toàn cho tàu thương mại trong 60 ngày, và sau đó Iran cùng Oman sẽ thực hiện việc này. “Giờ đây, Mỹ muốn những sắp xếp khác, trái ngược với những gì nước này đã ký. Những gì chúng ta thấy là Mỹ đang cố tìm cách thoát khỏi bản ghi nhớ trong khi buộc Iran phải tuân thủ các điều khoản của mình”.

Căng thẳng càng phức tạp hơn khi Israel tiếp tục không kích Lebanon bất chấp thỏa thuận khung được ký kết hôm 27/6 và MoU kêu gọi chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận.