Mỹ rút oanh tạc cơ B-1 khỏi căn cứ RAF Fairford giữa lúc căng thẳng với Iran

Trong ngày Chủ nhật, khoảng 12 oanh tạc cơ B-1B đã cất cánh từ căn cứ Không quân Hoàng gia Anh (RAF) Fairford ở miền tây nước Anh và bay về Mỹ. Việc rút đi đột ngột này chấm dứt vai trò của căn cứ trong các cuộc không kích nhằm vào Iran, vốn bắt đầu từ ngày 28/2.

RAF Fairford, cách London khoảng 160km về phía tây, là sân bay châu Âu duy nhất của Không quân Mỹ dành cho oanh tạc cơ hạng nặng, đồng thời là vị trí tác chiến tiền phương quan trọng cho các oanh tạc cơ được triển khai.

Trong hai tuần qua, sáu người đã bị bắt với cáo buộc liên quan đến "khủng bố". Tất cả sau đó được tại ngoại.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Hai nói rằng các oanh tạc cơ được di chuyển vì "có một số mối đe dọa", mà ông cho là liên quan đến Iran. "Vì vậy chúng tôi đã di chuyển chúng một chút, không xa lắm", ông nói với phóng viên tại Nhà Trắng.

Vài giờ trước đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hạ thấp mối liên hệ với kế hoạch bị cáo buộc, nói rằng "việc luân chuyển diễn ra là điều không bất thường" và ông tin tưởng vào an ninh của các căn cứ Mỹ.

Điều gì đã xảy ra tại RAF Fairford?

Ngày 27/9, cảnh sát bắt năm người đàn ông với cáo buộc âm mưu đặt thuốc nổ gần Fairford. Họ được tại ngoại một ngày sau đó. Cơ quan điều tra tìm thấy xăng nhưng không có thiết bị nổ trong xe của những người này, dù giới chức Anh nói rằng họ vẫn đang bị điều tra.

Hôm thứ Năm, cảnh sát bắt một người đàn ông 25 tuổi mang hai quốc tịch Anh - Iran tại London với cáo buộc âm mưu tấn công căn cứ không quân. Người này cũng được tại ngoại vào ngày 3/10.

Thủ tướng Anh Andy Burnham cho rằng "Iran có phần liên quan" trong kế hoạch bị cáo buộc nhưng từ chối cung cấp chi tiết. Iran phủ nhận mọi âm mưu như vậy và đã triệu tập đại sứ Anh tại Tehran để phản đối các vụ bắt giữ.

Mỹ có những loại oanh tạc cơ nào?

Không quân Mỹ đang vận hành ba loại oanh tạc cơ, với loại thứ tư đang trong lộ trình trang bị.

B-52 Stratofortress là loại cũ nhất. Phiên bản B-52H đang phục vụ được chế tạo vào đầu thập niên 1960. Với sải cánh 56 mét, đây là oanh tạc cơ lớn nhất của Mỹ và có thể mang khoảng 31 tấn vũ khí, gồm bom hạt nhân và tên lửa hành trình.

B-1B Lancer, biên chế từ giữa thập niên 1980, là loại nhanh nhất trong ba loại. Nó có thể đạt tốc độ gấp 1,2 lần vận tốc âm thanh và có cánh cụp xòe để bay tốc độ cao. Đây là loại oanh tạc cơ mang tải trọng vũ khí thông thường lớn nhất, khoảng 34 tấn, nhưng không còn mang vũ khí hạt nhân. Đây là những máy bay đã rời Fairford.

B-2 Spirit là oanh tạc cơ tàng hình cánh bay, được thiết kế để xuyên qua hệ thống phòng không. Chỉ có 20 chiếc được chế tạo, trong đó 19 chiếc còn phục vụ. Nó có thể mang cả vũ khí hạt nhân và thông thường, gồm bom "phá boong-ke" nặng 13.600kg từng được dùng trong các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6/2025.

B-21 Raider, một oanh tạc cơ tàng hình nhỏ hơn, vẫn đang trong giai đoạn bay thử và dự kiến được bàn giao vào năm 2027. Trong khoảng 15 năm tới, không quân Mỹ dự định thay thế B-1B và B-2, hướng tới phi đội gồm B-21 và B-52 nâng cấp.

Các oanh tạc cơ này cất cánh từ đâu?

Toàn bộ oanh tạc cơ Mỹ được đặt thường trực tại Mỹ, ở năm căn cứ không quân chính:

• B-52H: Căn cứ Không quân Barksdale ở Louisiana và Căn cứ Không quân Minot ở North Dakota.
• B-1B: Căn cứ Không quân Dyess ở Texas và Căn cứ Không quân Ellsworth ở South Dakota.
• B-2: Căn cứ Không quân Whiteman ở Missouri.
• B-21: Dự kiến đến Ellsworth ở South Dakota vào năm 2027.

Tất cả các căn cứ này đều có đường băng dài, rộng, thường vượt 3.048 mét. Điều đó khiến đường băng dành cho oanh tạc cơ có độ dài tương đương đường băng tại một sân bay quốc tế lớn. Yếu tố giới hạn nơi oanh tạc cơ có thể hoạt động không phải bề mặt đường băng mà là an ninh, kho chứa vũ khí và hậu cần hỗ trợ.

Với các nhiệm vụ ở nước ngoài, Mỹ luân chuyển oanh tạc cơ qua một số căn cứ tiền phương. Các địa điểm hoạt động quan trọng khác ở nước ngoài gồm Căn cứ Không quân Andersen ở Guam và Diego Garcia ở Ấn Độ Dương.

Ngoài những nơi này, không quân Mỹ cử các nhóm nhỏ oanh tạc cơ đến căn cứ của đồng minh trong vài tuần mỗi lần, theo cái gọi là triển khai Lực lượng Đặc nhiệm Oanh tạc cơ. Các đợt luân chuyển gần đây gồm B-52 tại Moron ở Tây Ban Nha, B-1B tại Orland ở Na Uy và Misawa ở Nhật Bản, cùng B-52 tại Tindal ở miền bắc Australia, nơi chúng đến vào tháng 9.

Các oanh tạc cơ cũng có thể thực hiện nhiệm vụ không kích từ Mỹ với sự hỗ trợ của tiếp dầu trên không. Các nhiệm vụ oanh tạc trong cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran kéo dài hơn 30 giờ cả đi lẫn về. Mỗi nhóm ba oanh tạc cơ cần từ sáu đến chín máy bay tiếp dầu để tiếp nhiên liệu dọc đường.