Mỹ phát động chiến dịch 'Tự do' mở lại eo biển Hormuz

Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 5/5 thông báo triển khai chiến dịch quân sự mang tên 'Project Freedom' (Dự án Tự do) với mục tiêu mở lại luồng di chuyển an toàn cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz – tuyến đường huyết mạch đang bị phong tỏa trong bối cảnh xung đột Mỹ-Iran.

Phát ngôn viên CENTCOM cho biết các chủ tàu và công ty bảo hiểm đã phản ứng tích cực với chiến dịch mới chỉ 'vừa bắt đầu', nhằm đưa hàng hóa quốc tế lưu thông trở lại, phục vụ lợi ích kinh tế khu vực và toàn cầu.

Eo biển Hormuz nằm ở trung tâm cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran kể từ ngày 28/2, khiến giá hàng hóa thế giới tăng cao. Iran đã phong tỏa eo biển bằng cách đe dọa triển khai thủy lôi, UAV, tên lửa và xuồng tốc độ cao. Đáp lại, Mỹ phong tỏa cảng Iran và tổ chức các đoàn tàu hộ tống thương mại.

Cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết 10 thủy thủ dân sự đã thiệt mạng do xung đột tại Hormuz, đồng thời xác nhận Hải quân Mỹ đã tiêu diệt 7 xuồng cao tốc Iran trên tuyến đường thủy này. Rubio khẳng định Mỹ sẽ tiếp tục dọn đường qua eo biển để khôi phục tự do hàng hải.

Chiến dịch 'mang tính phòng vệ'

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth mô tả 'Project Freedom' mang tính phòng vệ, tập trung, tạm thời, với nhiệm vụ duy nhất là 'bảo vệ tàu thương mại vô tội khỏi hành vi gây hấn của Iran'. Ông nói lực lượng Mỹ sẽ không cần vào lãnh hải hay không phận Iran, nhưng khẳng định Tehran không thể tiếp tục ngăn cản thương mại quốc tế.

Hegseth thông báo hai tàu thương mại Mỹ cùng tàu chiến đã đi qua eo biển. Iran phủ nhận điều này, nhưng hãng vận tải Maersk xác nhận tàu Alliance Fairfax (mang cờ Mỹ) đã rời Vịnh Ba Tư dưới sự hộ tống của quân đội Mỹ hôm 4/5.

Cùng ngày, nhiều tàu hàng tại vịnh ghi nhận tiếng nổ hoặc hỏa hoạn. Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tuyên bố bị Iran tấn công nhằm vào một cảng dầu, nhưng quân đội Iran phủ nhận. Tehran xác nhận đã bắn cảnh cáo một tàu chiến Mỹ định tiếp cận eo biển, buộc tàu này phải quay đầu.

Chuyên gia phân tích quân sự Alexandru Hudisteanu nhận định việc Mỹ ép mở Hormuz làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm từ cả hai phía, đặc biệt là Iran, và đã 'đẩy Tehran vào tình thế leo thang'.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sau đó công bố bản đồ mới về Hormuz với khu vực kiểm soát mở rộng và cảnh báo tàu thuyền chỉ được đi theo hành lang do Iran ấn định, nếu không sẽ bị 'đáp trả dứt khoát'.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng quân đội Iran bị hạ xuống chỉ còn 'súng đồ chơi' và Tehran muốn hòa bình. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, tướng Dan Caine, tiết lộ hơn 1.500 tàu với khoảng 22.500 thủy thủ đoàn đang mắc kẹt trong vịnh, song các cuộc tấn công của Iran vào lực lượng Mỹ chưa vượt 'ngưỡng tái khởi động chiến sự quy mô lớn'.

Khi được hỏi Iran cần làm gì để vi phạm lệnh ngừng bắn, ông Trump đáp: 'Họ biết điều gì không nên làm.'