Mỹ hoãn tấn công Iran nhưng bế tắc tại eo biển Hormuz vẫn chưa có lối thoát

Tehran, Iran – Tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa quyết định hoãn cuộc tấn công lớn nhằm vào Iran, song các cuộc đàm phán về cách quản lý luồng tàu qua eo biển Hormuz vẫn chưa đạt được đột phá nào.

Hãng tin Fars, liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cho biết trưa Chủ nhật nhiều tàu thuyền vẫn bị mắc kẹt ở hành lang phía bắc của tuyến đường thủy chiến lược này, nằm trong vùng biển Iran, và chỉ có thể đi qua nếu được lực lượng vũ trang Iran cho phép. Giới chức Iran cũng tuyên bố điều tương tự sẽ áp dụng với hành lang phía nam đi qua vùng lãnh hải Oman.

Quyết định không tiến hành cuộc tấn công đã được cảnh báo trước đó được ông Trump công bố trên mạng xã hội sáng Chủ nhật, theo đó nói rằng động thái này diễn ra sau đề nghị từ Iran và một số quốc gia trong khu vực, khi 'các đường nét của một thỏa thuận' đã được thống nhất. Thỏa thuận tiềm năng này, theo ông Trump, sẽ bao gồm 'việc MỞ CỬA NGAY LẬP TỨC, HOÀN TOÀN VÀ TRIỆT ĐỂ EO BIỂN HORMUZ, cùng việc chấm dứt mối đe dọa hạt nhân của Iran'.

Quyền Bộ trưởng Quốc phòng Iran, Chuẩn tướng Majid Ebn-e-Reza, đánh giá phát ngôn rút lui của nhà lãnh đạo Mỹ được đưa ra 'trong bối cảnh của các chiến dịch tâm lý và một cuộc chiến tính toán'. Ông nhấn mạnh trên mạng xã hội rằng lực lượng vũ trang Iran xem mọi đe dọa là thực tế, 'chúng tôi sẽ không bị bất ngờ và cũng sẽ không bị động'.

Trước đó, Bộ chỉ huy thời chiến của Iran hôm thứ Bảy cảnh báo các lợi ích của Mỹ và đồng minh trong khu vực có thể bị tấn công để đáp trả nếu Washington thực hiện các cuộc không kích nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự, bao gồm nhà máy điện và các nhà sản xuất hóa dầu.

Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Trump trước khi ông tuyên bố dừng các cuộc tấn công. Truyền thông nhà nước Saudi cho biết Thái tử nhấn mạnh sự cần thiết ưu tiên đối thoại để 'giảm leo thang và tầm quan trọng của việc nỗ lực hết sức nhằm đạt được bầu không khí yên tĩnh, mở đường cho một giải pháp ngoại giao'. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng đã điện đàm với người đồng cấp Saudi Faisal bin Farhan vào tối thứ Bảy.

Trong khi đó, tại Tehran, nhiều người dân tỏ ra hoài nghi về tuyên bố mới nhất của ông Trump, khi nhớ lại việc ông từng có những lời đe dọa cấp tập tương tự trước khi tuyên bố ngừng bắn vào tháng Tư. Rana, một cư dân phía tây Tehran, nói với Al Jazeera: 'Tôi không chú ý nhiều đến chu kỳ đe dọa mới nhất. Tôi lo lắng rằng họ sẽ sớm ném bom vào các khu đô thị lần nữa, nhưng chúng tôi không có lựa chọn nào về những gì xảy ra tiếp theo.'

Nhiều nhà trung gian khác như Pakistan, Qatar, Oman và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã liên tục trao đổi thông điệp, tìm cách đưa Iran và Mỹ tiến tới một thỏa thuận sau khi bản ghi nhớ (MoU) đạt được vào tháng Sáu sụp đổ chỉ trong vòng chưa đầy một tháng. Thỏa thuận đó từng mở một phần eo biển Hormuz để đổi lấy việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa các cảng phía nam Iran và cho phép nới lỏng trừng phạt dầu mỏ trong hai tháng. Tuy nhiên, mọi điều khoản sau đó đều bị hủy bỏ, các cuộc tấn công quân sự được nối lại, làm dấy lên lo ngại về một cuộc xung đột lớn hơn.

Mỹ cho rằng bản ghi nhớ cho phép tàu thuyền đi qua hành lang phía nam của eo biển, nhưng Iran khẳng định thỏa thuận trao cho lực lượng vũ trang nước này quyền sắp xếp việc đi lại. IRGC đã tiếp tục chặn hoặc bắn trả các tàu cố sử dụng tuyến đường gần bờ biển Oman.

Xung đột cũng đã lan rộng đến Biển Đỏ và Bab al-Mandeb, nơi lực lượng Houthi liên kết với Iran ở Yemen đã tấn công các cơ sở năng lượng Saudi Arabia và cố gắng tấn công hoặc chặn các tàu liên kết với Saudi. Khu vực này tương đối yên tĩnh hơn trong ngày Chủ nhật khi cả Iran và Mỹ đều kiềm chế tiến hành các cuộc tấn công lớn mới.

Ngay cả trước chiến tranh, người dân Iran đã phải đối mặt với tình trạng lạm phát kinh niên, khủng hoảng năng lượng và những khó khăn kinh tế khác do quản lý yếu kém, tham nhũng và các lệnh trừng phạt của Mỹ. Chính phủ Iran đang phải vật lộn với thâm hụt ngân sách nghiêm trọng và nhiều lần không trả được lương cho một số cán bộ.

Truyền thông nhà nước Iran hôm Chủ nhật đưa tin Tổng thống Masoud Pezeshkian đã gọi điện trong cuộc họp với lãnh đạo các trường đại học công để hỏi về việc vì sao giảng viên và nhân viên của trường chưa được trả lương trong tháng này.

Mojtaba Khamenei, tân Lãnh tụ tối cao của Iran được bầu vào tháng Ba sau khi cha ông là Ali Khamenei thiệt mạng trong loạt đòn mở màn của chiến tranh, vẫn chưa có bất kỳ xuất hiện công khai nào trong bối cảnh tranh chấp tại eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn. Tờ Hamshahri, cơ quan truyền thông trực thuộc chính quyền thành phố Tehran, đã đăng video hôm thứ Bảy cho rằng lý do chính của việc vắng mặt này là vì lý do an ninh, khi 'kẻ thù' của nước Cộng hòa Hồi giáo có thể thu thập thông tin về âm thanh của căn phòng nơi lãnh tụ tối cao đang ở, cũng như các dữ liệu khác, ngay cả khi chỉ phát hành một thông điệp thoại từ Khamenei.

Cũng trong ngày thứ Bảy, một nghị sĩ theo đường lối cứng rắn tại Tehran tên Ali Khezrian cho rằng nước Cộng hòa Hồi giáo cần xây dựng các 'thành phố quản trị' dưới lòng đất để bảo vệ khỏi các cuộc không kích. Ông nói: 'Chúng ta phải có khả năng giữ an toàn cho các nhà lãnh đạo và quan chức dưới lòng đất và trong lòng núi, tránh khỏi nguy cơ bị ám sát.'