Mỹ đề xuất cắt giảm nguồn nước sông Colorado cho ba bang miền Tây
Al Jazeera
Chính quyền liên bang Mỹ công bố đề xuất yêu cầu ba bang Arizona, California và Nevada cắt giảm mạnh lượng nước lấy từ sông Colorado, khi dòng sông đang ở mức cạn kiệt nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Kế hoạch nhằm chặn khủng hoảng tại các hồ chứa chính, nhưng vấp phải phản ứng trái chiều từ các bang liên quan.
Văn phòng Khai khẩn Liên bang Mỹ (Bureau of Reclamation) hôm 17/4 đã công bố đề xuất cắt giảm lượng nước tiêu thụ từ sông Colorado đối với ba bang Arizona, California và Nevada, nhằm ngăn chặn cuộc khủng hoảng đang ngày càng trầm trọng tại con sông này.
Đề xuất nhằm mang lại sự linh hoạt, cho phép cắt giảm sâu hơn trong những thời kỳ khô hạn, đồng thời tạo thêm thời gian cho các bang cùng đạt được thỏa thuận về cách quản lý nguồn nước ngày càng cạn kiệt, vốn được sử dụng để vận hành các đập thủy điện.
Theo đề xuất, ba bang thuộc lưu vực hạ nguồn là Arizona, California và Nevada có thể phải cắt giảm tới 3 triệu mẫu Anh-foot (khoảng 3,7 tỷ mét khối) mỗi năm cho đến năm 2036. Con số này gần bằng tổng lượng nước mà Arizona và Nevada được phân bổ hiện nay, và đủ để cung cấp cho hơn 25 triệu người trong một năm.
Mức cắt giảm thực tế sẽ được xác định hai năm một lần, dựa trên điều kiện nguồn nước tại khu vực lưu vực. Theo đề xuất, ba bang này sẽ chia sẻ một nửa nghĩa vụ cắt giảm dựa trên kế hoạch mà họ đã cùng xây dựng. Phần còn lại sẽ xét đến các quyền ưu tiên sử dụng nước đã được thiết lập từ trước.
Trong khi đó, bốn bang thuộc lưu vực thượng nguồn gồm Colorado, New Mexico, Utah và Wyoming không bị áp dụng các biện pháp cắt giảm bắt buộc trong giai đoạn này, mà có thể tiến hành cắt giảm tự nguyện, chủ yếu ở lĩnh vực nông nghiệp.
Bộ trưởng Nội vụ Mỹ Doug Burgum cho biết: “Bộ có trách nhiệm đảm bảo hệ thống sông Colorado vẫn ổn định và có khả năng phục hồi cho hàng triệu người Mỹ, các cộng đồng và ngành công nghiệp đang phụ thuộc vào nó.”
Sông Colorado dài hơn 2.300 km, cung cấp nước cho hơn 40 triệu người tại bảy bang của Mỹ, nhiều bộ lạc thổ dân và Mexico. Tình trạng khai thác quá mức kéo dài nhiều thập kỷ, cùng với biến đổi khí hậu và hạn hán, đã khiến dòng sông không còn đáp ứng được lượng nước như cam kết từ năm 1922.
Mực nước tại hai hồ chứa nhân tạo lớn nhất nước Mỹ là hồ Mead và hồ Powell đang ở mức thấp nhất từ trước đến nay, và đang tiến gần đến ngưỡng không thể tiếp tục sản xuất thủy điện. Hồ Mead là hồ chứa lớn nhất tại Mỹ, nằm trên sông Colorado, thuộc bang Nevada và Arizona. Hồ Powell cũng là một hồ chứa quan trọng, nằm trên sông Colorado, thuộc bang Utah và Arizona.
Phản ứng trước đề xuất, giới chức bang Arizona - nơi có quyền ưu tiên thấp nhất ở lưu vực hạ nguồn - gọi đề xuất này là “sai sót”. Phía California cho rằng đây là một cột mốc quan trọng nhưng chưa phải là đích đến cuối cùng. Trong khi đó, Thống đốc Nevada nhận định các biện pháp cắt giảm được đề xuất là “phi thực tế và tàn khốc”.
Các bang lưu vực hạ nguồn trước đây từng yêu cầu cả bảy bang cùng chia sẻ các đợt cắt giảm cụ thể. Nhưng các bang thượng nguồn liên tục bác bỏ, cho rằng việc đó là bất hợp pháp và họ đã quen sống với lượng nước mà con sông cung cấp.
Thống đốc bốn bang thượng nguồn đưa ra đánh giá ban đầu tích cực về đề xuất, nhưng cho biết vẫn đang xem xét tài liệu này. Trong một tuyên bố chung, họ cho rằng: “Chúng tôi được khích lệ khi các hướng dẫn vận hành mới sẽ phản ánh tốt hơn nguồn cung nước hiện tại, điều phải là nền tảng cho bất kỳ kế hoạch khả thi nào trong tương lai.”
Cơ quan Tài nguyên Nước bang Arizona cho rằng việc cắt giảm 3 triệu mẫu Anh-foot ở lưu vực hạ nguồn sẽ gây ảnh hưởng nặng nề đến người dùng nước và nền kinh tế của bang. Dự án Trung tâm Arizona - đơn vị quản lý phần lớn lượng nước của bang, phục vụ chủ yếu cho khu vực đô thị Phoenix và Tucson - cũng cho rằng đề xuất chưa phản ánh chính xác quyền lợi của Arizona.
Giới chuyên gia cho rằng việc cắt giảm có thể gây ra nhiều hệ lụy, như giá nước tăng cao, các cộng đồng phải phụ thuộc nhiều hơn vào nước ngầm, và nhiều diện tích đất nông nghiệp bị bỏ hoang. Nông dân tại khu vực Nam California và Yuma, Arizona - nơi sản xuất phần lớn rau lá xanh cho Bắc Mỹ vào mùa đông - có thể chịu ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng.
Giáo sư luật về nước Rhett Larson tại Đại học Bang Arizona cho biết, các thành phố ở vùng đô thị Phoenix không phụ thuộc hoàn toàn vào nước sông Colorado và vẫn có thể đảm bảo nước cho người dân, nhưng giá nước sẽ tăng ở một số khu vực. Ông dẫn chứng thành phố Gilbert đã tăng giá nước sinh hoạt 50% kể từ tháng 4/2025. “Chúng ta không phải đang cạn kiệt nước, mà là đang cạn kiệt nước rẻ”, ông Larson nói.
Đề xuất được đưa ra sau nhiều năm đàm phán bế tắc giữa các bang, với nguy cơ xảy ra các vụ kiện nếu kế hoạch không tuân thủ các quy định lâu đời về quản lý dòng sông, vốn sẽ hết hạn vào cuối năm 2026. Chính phủ liên bang dự kiến sẽ hoàn tất các hướng dẫn vận hành ràng buộc trước ngày 1/10 tới.
