Mỹ chấm dứt quy chế bảo vệ tạm thời, hàng trăm nghìn người Haiti đối diện nguy cơ bị bắt và trục xuất
Theo The Guardian
Chính quyền Tổng thống Donald Trump chính thức bãi bỏ quy chế bảo vệ tạm thời (TPS) cho hàng trăm nghìn người Haiti, mở đường cho các chiến dịch truy quét và trục xuất hàng loạt về một đất nước đang chìm trong bạo lực và bất ổn. Bất chấp cảnh báo an ninh nghiêm trọng từ chính Bộ Ngoại giao Mỹ, lực lượng thực thi di trú bắt đầu tăng cường giam giữ và theo dõi điện tử, khiến cộng đồng người Haiti đối mặt với lựa chọn vô cùng khó khăn.
Hàng trăm nghìn người Haiti đang phải đối mặt với nguy cơ bị bắt giữ và trục xuất về quê nhà – nơi đang chìm trong tình trạng tội phạm, bạo lực và bất ổn chính trị – sau khi chính quyền Tổng thống Donald Trump chính thức bãi bỏ quy chế bảo vệ tạm thời (TPS) vốn cho phép họ sinh sống và làm việc hợp pháp tại Mỹ trong nhiều năm.
Hôm 29/7, Thẩm phán liên bang Ana Reyes xác nhận lệnh chặn của bà đối với quyết định chấm dứt TPS cho Haiti của Bộ An ninh Nội địa (DHS) không còn hiệu lực. Động thái này diễn ra sau phán quyết gây tranh cãi của Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 6, vốn đảo ngược cơ chế rà soát tư pháp đối với chương trình TPS và mở đường cho lực lượng thực thi di trú truy tìm, giam giữ người Haiti trên diện rộng.
"Chúng tôi sẽ truy quét họ ngay lúc này", Bộ trưởng DHS Markwayne Mullin phát biểu hồi đầu tuần. "Những cá nhân này có thể tự nguyện rời đi hoặc chúng tôi sẽ bắt giữ và đưa về nước. Đơn giản vậy thôi."
TPS được Quốc hội Mỹ ban hành năm 1990, bảo vệ những người đang ở Mỹ khi quốc gia gốc của họ xảy ra thiên tai, dịch bệnh, xung đột vũ trang hoặc các tình huống bất thường và tạm thời khác khiến việc trở về trở nên mất an toàn. Người có TPS được cấp giấy phép lao động và theo tổ chức vận động FWD.us, đã đóng góp khoảng 262 tỷ USD cho nền kinh tế Mỹ từ năm 2001, thường làm việc trong các ngành thiết yếu như xây dựng, y tế và chăm sóc người cao tuổi.
Tuy nhiên, kể từ khi trở lại Nhà Trắng hồi năm ngoái, chính quyền Trump gần như bãi bỏ toàn bộ các chỉ định TPS hiện hành cho một số quốc gia nguy hiểm nhất thế giới. Chính sách này cuối cùng đã dẫn đến việc Tòa án Tối cao cho phép chấm dứt chương trình đối với Haiti và Syria, dù cả hai quốc gia đều nằm trong danh sách "không nên đến" của Bộ Ngoại giao Mỹ.
"Trong một mâu thuẫn gây sốc, chính quyền khuyến cáo người Mỹ không nên đến Haiti – và yêu cầu những ai vẫn đi phải viết di chúc và nộp mẫu DNA để nhận dạng hài cốt", Krish O'Mara Vignarajah, Chủ tịch kiêm CEO của tổ chức phi lợi nhuận Global Refuge, chuyên hỗ trợ người nhập cư, chỉ trích. Ông nhấn mạnh: "Đó là đánh giá của chính phủ về mức độ nguy hiểm. Việc ép hàng trăm nghìn người Haiti rơi vào hoàn cảnh bi đát như vậy là sự chối bỏ trách nhiệm đạo đức không thể chấp nhận được."
Hơn 300.000 người Haiti đã mất quyền TPS chỉ sau một đêm và có thể bị trục xuất nếu không nộp đơn xin các hình thức cứu trợ di trú khác như tị nạn hay thẻ xanh. Đối với nhiều người, không có con đường hợp pháp nào để xin quốc tịch, kể cả khi họ đã sống tại Mỹ nhiều thập kỷ.
Theo báo PBS News, nhiều người Haiti cho rằng việc trở về nước lúc này là "không thể tưởng tượng nổi". "Không phải chúng tôi không muốn về Haiti", Harriett Cecilia Joseph, một người từng có TPS, nói. "Chỉ là tình hình ở đó không cho phép chúng tôi làm vậy."
Số lệnh trục xuất đối với người Haiti tại các tòa án di trú đã tăng 96% trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 6, theo Cơ quan theo dõi hồ sơ giao dịch (TRAC). Giới chức di trú cũng bắt đầu gắn thiết bị theo dõi điện tử (ankle monitor) cho người Haiti để dễ dàng truy tìm và giam giữ.
"Họ đang phải đối mặt với lựa chọn bất khả thi: ở lại mà không có tư cách pháp lý và chấp nhận rủi ro bị bắt, trục xuất, hoặc trở về Haiti đầy bạo lực băng đảng, bắt cóc và sự sụp đổ của các dịch vụ cơ bản", Vignarajah nói.
Hàng nghìn người Syria, dù là nhóm nhỏ hơn nhiều so với người Haiti tại Mỹ, cũng có thể đối mặt với nguy cơ bị hồi hương tương tự sau khi mất TPS và giấy phép lao động. Cùng ngày, một tòa án liên bang cũng cho phép chính phủ chấm dứt giấy phép lao động đối với người đang giữ TPS từ El Salvador, Ukraine và Sudan, đe dọa sinh kế của họ dù vẫn còn quyền bảo vệ khỏi bị trục xuất.
Với việc nhiều người nhập cư bất ngờ bị cấm tham gia lực lượng lao động, các chủ doanh nghiệp đang buộc phải sa thải nhân viên trong những ngành vốn đã thiếu hụt lao động trầm trọng.
Trong khi đó, người Haiti và các tổ chức ủng hộ đang kêu gọi Thượng viện Mỹ gia hạn TPS bằng luật, theo một đề xuất đã được Hạ viện thông qua hồi tháng 4. "Chúng tôi làm việc chăm chỉ, đóng thuế, cống hiến cho cộng đồng và là động lực quan trọng trong nhiều ngành thiết yếu của nước Mỹ", Josiane Valsaint, một người Haiti từng có TPS, viết trên The Guardian. "Chúng tôi xứng đáng được ở lại đây, cùng gia đình và những người thân yêu."
