Một năm sau 'lệnh ngừng bắn', y tế Gaza vẫn tiếp tục sụp đổ

Ngày 10/10 năm ngoái, khi lệnh "ngừng bắn" được công bố, nhiều người dân Gaza từng hy vọng có thể tận dụng khoảng lặng này để sửa chữa hệ thống y tế đã hư hại nặng nề. Họ hình dung thuốc men và thiết bị sẽ đến đều đặn hơn, bệnh viện và phòng khám dần được khôi phục, bệnh nhân có thể ra ngoài điều trị, các đội y tế khẩn cấp nước ngoài có thể vào hỗ trợ nhân viên y tế kiệt sức, và cuối cùng có thể lên kế hoạch chăm sóc sức khỏe cho những tháng năm tới. Nhưng theo một bài viết trên Al Jazeera, những điều đó đã không xảy ra.

Ba năm sau cuộc chiến, hệ thống y tế Gaza gần như không có thời gian để thở. Các nhân viên y tế vẫn phải gánh vác khối lượng công việc vượt xa khả năng của một hệ thống đã bị tàn phá, trong khi việc cung cấp vật tư y tế vẫn bị hạn chế và các chuyến sơ tán y tế vẫn bị đình trệ.

Bài viết cho biết người bệnh vẫn đến các phòng khám với những vết thương do bom đạn, bởi các cuộc tấn công của Israel vẫn tiếp diễn. Hơn 1.470 người đã thiệt mạng kể từ khi lệnh "ngừng bắn" có hiệu lực. Ngay cả việc tiếp cận cơ sở y tế cũng trở nên nguy hiểm. Khi tình hình an ninh xấu đi, các dịch vụ do tổ chức Medical Aid for Palestinians (MAP) hỗ trợ tại nhiều khu vực ở Gaza buộc phải tạm dừng. Tháng trước, một bệnh nhân 65 tuổi đã bị thiết bị bay không người lái của quân đội Israel bắn chết khi đang tìm cách điều trị tại một trung tâm y tế do MAP hỗ trợ ở Jabalia.

Trong khi tiếp nhận bệnh nhân mới với vết thương mới, các bác sĩ vẫn phải chăm sóc những người cần điều trị kéo dài hàng tháng hoặc hàng năm. Người mất chi cần phục hồi chức năng, lắp chân tay giả và phẫu thuật thêm, nhưng nhà chức trách Israel hạn chế nghiêm ngặt các vật tư cần thiết. Trẻ em từng bị suy dinh dưỡng cấp tính nay sống chung với thiếu máu và còi cọc, trong khi người mắc tiểu đường và huyết áp cao vật lộn để có thuốc. Bệnh nhân ung thư không thể tiếp cận xạ trị, và người suy thận không thể dựa vào lọc máu định kỳ.

Bài viết kể lại trường hợp bà Iktimal, dì của một đồng nghiệp làm việc cho MAP tại Gaza. Tháng 2, bà cảm thấy cơ thể bất thường và được sinh thiết, nhưng phòng xét nghiệm, giống như nhiều nơi khác ở Gaza, không có đủ vật tư để xét nghiệm kịp thời. Hơn một tháng sau, bà mới biết mình mắc ung thư cổ tử cung – căn bệnh thường có thể chữa khỏi nếu phát hiện sớm. Bà phẫu thuật vào tháng 4, nhưng hồi phục chậm và đau đớn, rồi phát triển biến chứng thận cần điều trị chuyên khoa không có ở Gaza. Gia đình bà xin sơ tán y tế, nhưng quá trình này chậm chạp, thiếu rõ ràng và nhiều thủ tục. Khi nhà chức trách Israel phê duyệt, tình trạng bà đã nguy kịch. Bà sang Ai Cập với hy vọng được điều trị, nhưng hai tuần sau bà qua đời.

Trường hợp của bà Iktimal không phải cá biệt. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn 15.000 người ở Gaza vẫn đang chờ sơ tán y tế; nếu chậm trễ quá lâu, nhiều người trong số họ có thể tử vong vì những nguyên nhân có thể phòng ngừa được.

Một tháng trước, một trường hợp bi thảm khác: một trẻ sơ sinh mắc bệnh tim nặng đã tử vong tại Bệnh viện Assahaba, nơi MAP hỗ trợ. Bé cần phẫu thuật khẩn cấp nhưng không có tại Gaza. Các bác sĩ biết cần làm gì nhưng không có cách nào thực hiện.

Đôi khi việc điều trị bị cản trở ngay cả vì thiếu vật tư y tế cơ bản. Các bệnh viện thiếu dịch truyền, thuốc gây mê, vật tư phẫu thuật, thậm chí thiếu oxy. Nhân viên nhiều bệnh viện phải mang bình oxy đến trạm trung tâm để nạp. Trên khắp Gaza, hơn 500 bệnh nhân phụ thuộc vào oxy, một số cần liên tục: người mắc ung thư, xơ phổi, bệnh tim, trẻ sơ sinh và trẻ em trong phòng chăm sóc đặc biệt.

Tháng 8, Bộ Y tế Palestine cảnh báo 22 trong số 34 trạm oxy của Gaza đã ngừng hoạt động, và chỉ 4 trong số 30 máy nạp bình oxy còn chạy. Các trạm còn hoạt động có thể sớm hỏng. Nhà chức trách Israel tiếp tục chặn phụ tùng thay thế cần thiết để sửa chữa, xếp chúng vào loại vật tư "lưỡng dụng". Vì lý do tương tự, Gaza không có máy MRI nào hoạt động, và chỉ một hoặc hai máy CT phục vụ khoảng hai triệu người.

Đôi khi bác sĩ phải đưa ra quyết định mà không có phim chụp, xét nghiệm hoặc thuốc men thông thường. Một căn ung thư lẽ ra được phát hiện sớm trở nên khó điều trị hơn. Một vết thương có thể lành nhờ phục hồi chức năng trở thành tàn tật vĩnh viễn. Một đứa trẻ cần thức ăn và điều trị đúng cách có thể bị suy dinh dưỡng mạn tính, còi cọc và chậm phát triển suốt đời.

Người ta từng nói lệnh "ngừng bắn" sẽ cho người dân Gaza thời gian hồi phục và tái thiết. Điều đó đã không xảy ra. Những hạn chế từng đứng giữa bà Iktimal và việc chẩn đoán, điều trị, sơ tán vẫn còn nguyên, và câu chuyện của bà chỉ là một trong hàng nghìn trường hợp tương tự ở Gaza trong năm qua.

Mỗi sự chậm trễ đều phải trả giá. Mỗi tuần một loại thuốc bị giữ lại, một ca chụp không thể thực hiện, một bệnh nhân bị từ chối xuất cảnh, tình trạng ai đó vượt qua giai đoạn có thể cứu chữa. Bà Iktimal đã hết thời gian. Và ngay lúc này, hàng nghìn người ở Gaza cũng đang cạn kiệt thời gian.

Bài viết trên Al Jazeera lưu ý quan điểm nêu ra là của tác giả và không nhất thiết phản ánh lập trường biên tập của Al Jazeera.