Mexico siết chặt vòng vây trùm ma túy, liệu có làm bùng phát bạo lực nội bộ?

Chưa đầy hai tháng sau khi trùm ma túy khét tiếng “El Mencho” thiệt mạng, quân đội Mexico vừa tiếp tục giáng đòn mạnh vào tầng cao nhất của băng đảng Jalisco New Generation (CJNG). Các lực lượng đặc nhiệm đã đột kích một trang trại ở bang Nayarit, bắt giữ Audias Flores, biệt danh “El Jardinero”, người được cho là kế nhiệm tiềm năng của CJNG. Hình ảnh từ máy bay không người lái cho thấy Flores cố ẩn náu trong một ống cống nhưng đã bị lôi ra ngoài mà không có tiếng súng nào nổ ra.

Với hai chiến công trong vòng hai tháng, chính phủ Mexico dường như đang tăng cường các chiến dịch nhắm vào những mục tiêu cấp cao, ngay trước thềm nước này chuẩn bị đăng cai World Cup. Giới chức hy vọng việc này sẽ không gây ra những cuộc đấu đá nội bộ đẫm máu như từng xảy ra với các hoạt động tương tự trong quá khứ.

“Chúng tôi vẫn chưa thấy dấu hiệu rạn nứt nào trong nội bộ CJNG”, Victoria Dittmar, nhà nghiên cứu của tổ chức tư vấn Insight Crime, cho biết. “Nhưng điều đó không có nghĩa là chuyện đó sẽ không xảy ra. Với World Cup sắp tới, tôi hy vọng chính quyền Mexico có kế hoạch và tin rằng việc này sẽ không dẫn đến hỗn loạn.”

Kể từ khi nhậm chức vào năm 2024, Tổng thống Claudia Sheinbaum đã theo đuổi chính sách an ninh quyết liệt hơn so với người tiền nhiệm. Số liệu chính thức cho thấy lượng ma túy thu giữ và số vụ bắt giữ tăng vọt, cùng với việc chú trọng sử dụng tình báo để phá vỡ cấu trúc tội phạm. Tuy nhiên, dưới áp lực từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, Mexico đang quay trở lại chiến thuật cũ là nhắm vào các ông trùm.

“Những đòn đánh này sẽ thay đổi nhận thức về hành động của nhà nước Mexico”, Armando Vargas, điều phối viên chương trình an ninh tại tổ chức tư vấn México Evalua, nhận định. “Nhưng chúng chưa chắc đã ảnh hưởng đến hoạt động của CJNG.”

Giới phân tích lo ngại rằng việc loại bỏ các trùm ma túy có thể làm tan rã các tổ chức tội phạm, dẫn đến việc các nhóm kế cận đánh nhau để giành lãnh thổ và địa bàn kinh doanh. Kinh nghiệm từ cuộc chiến nội bộ đang diễn ra giữa các phe phái của băng Sinaloa là một minh chứng.

Tuy nhiên, cái chết của El Mencho hồi tháng 2 chỉ gây ra một làn sóng bạo lực ngắn ngủi, khi các tay súng của băng đảng trả đũa lực lượng an ninh, nhưng sau đó nhanh chóng lắng xuống. Chưa có cuộc chiến kế vị nào bùng phát.

El Jardinero, người kiểm soát các hoạt động của CJNG tại bang Nayarit và thị trấn du lịch Puerto Vallarta, là một trong số ít người được coi là có thể trở thành lãnh đạo tiếp theo của băng đảng. Truyền thông đưa tin Juan Carlos Valencia González, con riêng của El Mencho, có thể đã tiếp quản. Nhưng tại cuộc họp báo sau vụ bắt giữ, chính quyền Mexico cho biết tình báo của họ chỉ ra rằng El Jardinero đang tập hợp lực lượng và hỏa lực để tự giành quyền lực.

Giới phân tích cho rằng các băng đảng tội phạm về bản chất là doanh nghiệp, và việc gây rối trong thời gian diễn ra World Cup sẽ đi ngược lại lợi ích kinh tế của chúng. “Tôi không nghĩ họ đang nghĩ đến việc gây bất ổn đất nước, mà là làm thế nào để bỏ túi thật nhiều tiền từ du khách”, Vargas nói.

Vụ bắt giữ El Jardinero nhận được sự hoan nghênh từ chính quyền Mỹ, với sự hỗ trợ tình báo và khả năng dẫn độ. Ngay trước đó, Đại sứ Mỹ tại Mexico, Ronald Johnson, đã ám chỉ các chính trị gia tham nhũng có thể là mục tiêu tiếp theo. Vào thứ Tư, Bộ Tư pháp Mỹ đã truy tố thống đốc bang Sinaloa và 9 quan chức cấp cao khác với tội danh buôn bán ma túy và vũ khí. “Tôi nghĩ ý tưởng là sau khi xử lý xong những ông trùm trong danh sách truy nã, họ sẽ nhắm vào các chính trị gia”, Dittmar nói.