Meta thỏa thuận 18 tỷ USD tại Mỹ: Tác động toàn cầu và những vụ kiện chờ xử lý

Ngày 26/8, Meta đã đạt thỏa thuận dàn xếp vụ kiện do 29 bang tại Mỹ khởi kiện, cáo buộc công ty thiết kế các sản phẩm gây nghiện khiến giới trẻ bị lôi kéo. Theo thỏa thuận, Meta đồng ý trả 18 tỷ USD và thay đổi một số tính năng trên nền tảng tại Mỹ. Tổng chưởng lý California gọi đây là chiến thắng có thể tạo ra “khác biệt lớn cho trẻ em và gia đình”.

Tuy nhiên, ở những khu vực khác trên thế giới, các vụ kiện riêng lẻ chống lại Meta vẫn chưa được giải quyết. Một số chính phủ có thể tìm cách yêu cầu những nhượng bộ tương tự sau thỏa thuận tại Mỹ.

Thỏa thuận được đánh giá là thắng lợi cho cả hai phía. Với Mỹ, bồi thẩm đoàn đã làm điều mà Quốc hội không thể – áp đặt kiểm soát đối với một công ty công nghệ lớn. Với Meta, cổ phiếu tăng ngay sau khi thỏa thuận được công bố, và CEO Mark Zuckerberg không phải hầu tòa. Số tiền 18 tỷ USD thấp hơn nhiều so với mức 200 tỷ USD mà các bang yêu cầu, hoặc con số tối đa 1.400 tỷ USD mà Meta từng nêu trong hồ sơ tòa án.

Những thay đổi Meta cam kết tại Mỹ, như giới hạn thời gian sử dụng hai giờ mỗi ngày cho người dưới 18 tuổi và chặn truy cập ban đêm, cũng có thể trở thành tiêu chuẩn để các chính phủ khác yêu cầu. Anh từng có kế hoạch cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội, trong khi Australia cũng đã đạt được các giới hạn tương tự qua quy định.

Vụ kiện của Abrham Meareg tại Kenya, đệ đơn năm 2022, vẫn chưa được xét xử. Cha của Meareg, một giáo sư hóa học ở Ethiopia, bị bắn chết năm 2021 trong bối cảnh nội chiến. Meareg cáo buộc thuật toán của Facebook đã tích cực quảng bá các bài đăng kêu gọi giết cha mình, và công ty không hành động dù ông nhiều lần yêu cầu gỡ bài. Sau nhiều năm vướng mắc pháp lý, tòa án cấp cao Kenya mới đây cho phép vụ kiện được tiếp tục và có thể được xét xử trong năm tới.

Rosa Curling, đồng giám đốc điều hành Foxglove, tổ chức hỗ trợ Meareg, nói: “Luật sư của Meta đã dành nhiều năm để ngăn vụ kiện quan trọng này được xét xử, may mắn là không thành công. Chúng tôi hy vọng tin từ Mỹ là dấu hiệu cho thấy thời kỳ của Mark Zuckerberg cuối cùng đã kết thúc.”

Tại Hà Lan, tổ chức phi lợi nhuận Repro Uncensored ca ngợi thỏa thuận tại Mỹ là “chiến thắng lớn”. Tổ chức này đang có vụ kiện chống Meta vì cáo buộc phân biệt đối xử với các tài khoản liên quan đến cộng đồng LGBTQ+, và có kế hoạch hành động thêm tại các nước châu Âu khác. Giám đốc điều hành Martha Dimitratou nhấn mạnh giai đoạn tiếp theo cần giải quyết không chỉ thiết kế gây nghiện mà cả thuật toán, kiểm duyệt phân biệt đối xử và các quyết định tự động hóa.

Ủy ban châu Âu đã đưa ra bản cáo trạng chống Meta hồi tháng 7, cho rằng các tính năng như cuộn vô hạn góp phần gây ra “thói quen không lành mạnh và sử dụng cưỡng bách”. Cuộc điều tra này, khởi động từ năm 2024, có thể dẫn đến những thay đổi lớn hơn tại châu Âu.

Trong khi đó, vụ kiện tập thể của người tị nạn Rohingya chống Meta, cáo buộc công ty góp phần vào tội diệt chủng tại Myanmar, đã bị bác bỏ hồi đầu năm. Meta cũng được cho là nhận hỗ trợ từ chính quyền Trump trong việc phản đối các quy định của EU.

Arturo Béjar, cựu nhân viên Facebook và người tố giác, nhận xét về các giới hạn mới: “Điều đó tương đương với việc nói: Bạn có thể hút bao nhiêu thuốc lá tùy thích trong hai giờ mỗi ngày. Nó không làm cho thuốc lá an toàn hơn.”

Meta từ chối trả lời về vụ kiện của Meareg và Repro Uncensored. Trước đó, công ty bác bỏ cáo buộc kích động bạo lực tại Ethiopia và Myanmar, khẳng định “không đúng” khi nói họ đặt lợi nhuận trên sự an toàn. Về vụ Meareg, Meta cho biết họ có nhân viên am hiểu địa phương để “phát hiện nội dung vi phạm” tại Ethiopia.

Meareg nói ông tin Meta mong ông từ bỏ, nhưng ông vẫn quyết tâm: “Họ không biết tôi quyết tâm giành công lý đến mức nào. Đó là điều bạn làm cho người mình yêu thương. Tôi yêu cha tôi từ tận đáy lòng, ông ấy cần công lý, cần một lời xin lỗi công khai. Phải có trách nhiệm giải trình.”