Meta đối mặt làn sóng kiện tụng toàn cầu về thiết kế nền tảng và ảnh hưởng tới giới trẻ

Ngày 11/8, phiên tòa xét xử đầu tiên trong vụ kiện liên bang đa bang tại Mỹ chống lại Meta - công ty sở hữu Facebook và Instagram - đã chính thức bắt đầu tại bang California. Đây là một phần trong loạt thách thức pháp lý và quy định mà gã khổng lồ công nghệ đang phải đối mặt ở Mỹ, châu Âu và nhiều quốc gia khác.

Các bang nguyên đơn cáo buộc Meta thiết kế các nền tảng mạng xã hội gây nghiện, làm tổn hại đến sức khỏe tâm thần của người trẻ. Nếu thắng kiện, Meta có thể phải bồi thường lên tới 1,4 nghìn tỷ USD, đồng thời thay đổi đáng kể cách vận hành các nền tảng của mình. Các tổng chưởng lý bang cũng bày tỏ lo ngại về cách thu thập dữ liệu của người dùng trẻ mà không có sự đồng ý của người giám hộ.

Vụ kiện tại Mỹ

29 bang của Mỹ đã nhóm lại cùng kiện Meta vì thiết kế nền tảng “khuyến khích hành vi gây nghiện, không xác minh tuổi người dùng, để thanh thiếu niên vượt qua kiểm soát của cha mẹ, bảo vệ không đầy đủ khỏi nội dung độc hại và cố tình khuếch đại nội dung có hại”. Meta bác bỏ các cáo buộc này.

Bốn bang đầu tiên khởi kiện liên bang vào năm 2023 gồm California, Kentucky, Colorado và New Jersey sẽ trình bày các luận điểm của mình tại tòa từ ngày 11/8. Các bang yêu cầu Meta thực hiện xác minh phụ huynh cho người dùng tuổi teen, thay đổi thuật toán gây nghiện, gỡ bỏ bộ lọc ảnh, cấm tạo nhiều tài khoản và chấm dứt tính năng tin nhắn “biến mất”.

Việc lựa chọn bồi thẩm đoàn đã hoàn tất tuần trước. Phiên tòa dự kiến kéo dài khoảng 7 tuần. Giám đốc điều hành Meta Mark Zuckerberg dự kiến sẽ ra làm chứng cùng lãnh đạo Instagram. Đây là lần thứ hai trong năm Zuckerberg hầu tòa, sau phiên tòa tại Los Angeles vào tháng 2 mà Meta đã thua kiện trong một vụ tương tự.

Giới phân tích nhận định vụ kiện tại California có ý nghĩa đặc biệt quan trọng so với các vụ kiện khác tại Mỹ. Trước đó, vào đầu tháng 8, một tòa án ở New Mexico đã yêu cầu Meta trả 567 triệu USD và thay đổi cách vận hành nền tảng cho người dùng trẻ tại bang này. Một phiên tòa riêng với 14 bang khác sẽ bắt đầu vào tháng 2/2027.

Áp lực tại châu Âu và Vương quốc Anh

Liên minh châu Âu (EU) đang theo đuổi nhiều vụ kiện và biện pháp quản lý chống lại Meta liên quan đến quy tắc chống độc quyền cho AI trên WhatsApp, bảo vệ trẻ em và các tính năng gây nghiện theo Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA). Năm 2024, EU mở cuộc điều tra chính thức về Meta về nguy cơ vi phạm các quy tắc an toàn trẻ em trên Facebook và Instagram. Tháng trước, Ủy ban châu Âu kết luận sơ bộ rằng Meta vi phạm DSA, thiết kế các nền tảng “gây nghiện” và không đánh giá đầy đủ rủi ro sức khỏe cho người dùng.

Anh đã công bố lệnh cấm mạng xã hội với trẻ dưới 16 tuổi có hiệu lực từ năm sau. Trong khi đó, Ủy viên phụ trách trẻ em Anh Rachel de Souza kêu gọi chính phủ tăng cường các hạn chế với người dưới 18 tuổi, bao gồm giới nghiêm, cấm quảng cáo và hạn chế cuộn trang.

Phản ứng tại Australia, Brazil và Kenya

Tại Australia, lệnh cấm mạng xã hội với trẻ dưới 16 tuổi áp dụng từ tháng 12/2025 đang bộc lộ nhiều bất cập. Một nghiên cứu của cơ quan quản lý internet nước này cho thấy hơn 80% thanh thiếu niên vẫn sử dụng mạng xã hội sau ba tháng lệnh cấm, chủ yếu do hệ thống kiểm tra độ tuổi không hiệu quả.

Brazil cũng đang có các vụ kiện tập thể trị giá 525 triệu USD chống lại Meta, TikTok và Kwai với cáo buộc thuật toán khuyến khích cuộn trang không kiểm soát và thiếu cảnh báo sức khỏe tâm thần. Từ tháng 3, Brazil yêu cầu các nền tảng liên kết tài khoản của trẻ dưới 16 tuổi với người giám hộ.

Tại Kenya, Tòa án Tối cao đã xác nhận thẩm quyền xét xử vụ kiện 2,4 tỷ USD chống lại Meta, cáo buộc thuật toán Facebook khuếch đại nội dung kích động bạo lực sắc tộc trong cuộc chiến ở Ethiopia. Meta cũng đối mặt vụ kiện khác từ các cựu nhân viên kiểm duyệt nội dung.

Giới chuyên gia nhận định, thay vì làm suy yếu hoàn toàn các nền tảng, các vụ kiện này sẽ buộc họ cải cách các tính năng và thắt chặt kiểm tra độ tuổi, qua đó thay đổi diện mạo mạng xã hội. Nếu các nền tảng không tự điều chỉnh, dư luận có thể yêu cầu các biện pháp cấm đoán mạnh mẽ hơn, thúc đẩy thị trường đa dạng hóa với các nền tảng ít dựa vào thuật toán cá nhân hóa.