Meta chấp nhận bồi thường 18 tỷ USD trong vụ kiện bảo vệ trẻ em tại Mỹ

Meta đã đồng ý một thỏa thuận dàn xếp trị giá 18 tỷ USD trong vụ kiện liên bang lớn tại Mỹ cáo buộc hãng gây nguy hiểm cho trẻ em. Theo các điều khoản, gã khổng lồ mạng xã hội sẽ phải giới thiệu các tính năng an toàn mới trên các nền tảng như Instagram và Facebook.

Thỏa thuận được đạt vào hôm 26/8 giữa Meta và 48 bang của Mỹ, sau khi tòa án liên bang tại California nghe các bằng chứng cho thấy Meta biết sản phẩm của mình gây hại đến sức khỏe tâm thần của trẻ vị thành niên. Meta phủ nhận hành vi sai trái nhưng đồng ý dàn xếp.

Vụ kiện liên quan đến điều gì?

29 bang của Mỹ đã kiện Meta, cáo buộc hãng thiết kế nền tảng theo cách "khuyến khích hành vi gây nghiện, không xác minh tuổi người dùng, khuyến khích thanh thiếu niên vượt qua kiểm soát của phụ huynh và không bảo vệ đầy đủ trước nội dung có hại", theo hồ sơ tại Tòa Phúc thẩm California.

Bốn bang đầu tiên khởi kiện liên bang chống Meta vào năm 2023 gồm California, Kentucky, Colorado và New Jersey, đã bắt đầu phiên xét xử tại tòa liên bang California vào tuần trước.

Các tổng chưởng lý đưa vụ kiện cũng yêu cầu tòa án ra lệnh thay đổi nền tảng của Meta để bảo vệ người dùng trẻ tuổi. Họ yêu cầu Meta thiết lập quy trình xác minh phụ huynh cho người dùng tuổi teen; thay đổi thuật toán "thao túng dopamine"; loại bỏ bộ lọc ảnh cho ảnh cá nhân; cấm tạo nhiều tài khoản; và chấm dứt tin nhắn, bài đăng "tự biến mất".

Vụ kiện cũng cáo buộc Meta vi phạm Đạo luật Bảo vệ Quyền riêng tư Trực tuyến của Trẻ em khi thu thập, lưu giữ và sử dụng dữ liệu cá nhân của trẻ dưới 13 tuổi mà không có sự đồng ý của phụ huynh.

Trước đó, vào tháng 2 năm nay, Meta thua kiện một vụ trị giá hàng triệu USD do một phụ nữ trẻ tên KGM đệ đơn tại Los Angeles. Đến tháng 3, bồi thẩm đoàn Mỹ ra lệnh Meta trả 375 triệu USD vì gây nguy hiểm cho trẻ em trong vụ kiện do bang New Mexico đưa ra. Tháng trước, một thẩm phán ở New Mexico cũng yêu cầu Meta trả thêm 567 triệu USD trong giai đoạn hai của phiên tòa.

Meta đồng ý làm gì?

Theo thỏa thuận, Meta đồng ý trả tối đa 16,7 tỷ USD cho 47 bang cũng như Washington DC, Puerto Rico, American Samoa và Quần đảo Bắc Mariana. California có thể nhận 2,2 tỷ USD, trong khi New York có thể nhận 1,1 tỷ USD. Texas đạt thỏa thuận riêng trị giá hơn 1 tỷ USD. Một số bang sẽ đưa tiền vào tài khoản chung, số khác dành một phần cho dịch vụ sức khỏe tâm thần trẻ em.

Thỏa thuận không yêu cầu Meta ngừng đề xuất được cá nhân hóa hoặc quảng cáo nhắm mục tiêu. Nó cũng không giải quyết một số nội dung mà các nhà nghiên cứu cho là có vấn đề, bao gồm các bài đăng khiến người dùng Instagram không thoải mái về hình ảnh cơ thể của họ.

Meta cho biết trong một bài đăng trên blog: "Đảm bảo thanh thiếu niên có trải nghiệm an toàn và hiệu quả trên nền tảng của chúng tôi là ưu tiên tuyệt đối của Meta. Chúng tôi muốn làm đúng điều này cho phụ huynh và thanh thiếu niên."

Những thay đổi gì trên Instagram và Facebook?

Trẻ em dưới 18 tuổi sử dụng nền tảng Meta sẽ bị giới hạn sử dụng hai giờ mỗi ngày, có lệnh giới nghiêm ban đêm từ nửa đêm đến 6 giờ sáng. Meta sẽ hạn chế các tính năng "so sánh xã hội" bằng cách ẩn lượt thích và phản ứng trên tài khoản trẻ em, đồng thời cấm "bộ lọc thủ thuật thẩm mỹ" làm thay đổi diện mạo ảnh của người dùng, theo cài đặt mặc định. Các cài đặt này chỉ có thể bị ghi đè khi có sự đồng ý của phụ huynh.

Công ty cũng đồng ý tắt phần lớn thông báo đẩy từ nền tảng trong giờ học — từ 8 giờ sáng đến 3 giờ chiều — đối với người dùng tuổi teen.

Phụ huynh và người giám hộ sẽ nhận được thông tin về thời gian sử dụng ứng dụng, tên người dùng của các tài khoản liên hệ và tài khoản gửi tin nhắn cho trẻ em. Phụ huynh giám sát sẽ nhận thông báo hàng ngày từ Meta mỗi khi tài khoản teen nhắn tin cho tài khoản người lớn lần đầu tiên, kèm liên kết đến tài khoản của người lớn. Tài khoản phụ huynh cũng được thông báo bất cứ khi nào tài khoản teen tìm kiếm các từ khóa liên quan đến tự tử, tự làm hại bản thân hoặc rối loạn ăn uống.

Meta cũng đồng ý cải thiện công nghệ xác minh độ tuổi của trẻ em, sử dụng công cụ riêng cũng như của bên thứ ba, với kiểm toán độc lập thường xuyên về hiệu quả giám sát. Biện pháp này đáng chú ý vì Australia đã cấm người dưới 16 tuổi sử dụng nền tảng mạng xã hội từ tháng 12 năm ngoái. Tuy nhiên, cơ quan giám sát internet Australia eSafety phát hiện hơn 8/10 thanh thiếu niên trẻ vẫn tiếp tục sử dụng, chủ yếu do quy trình xác minh tuổi không hiệu quả.

Meta mới chỉ đồng ý trả 70% số tiền dàn xếp, khoảng 12,7 tỷ USD, trong 10 năm tới. Công ty chỉ trả phần còn lại khoảng 5 tỷ USD nếu các đối thủ — gồm Snapchat, TikTok và YouTube thuộc Alphabet — áp dụng các biện pháp tương tự và đồng ý trả cùng mức. Meta cũng cho biết sẽ giảm giới hạn thời gian xuống một giờ mỗi ngày nếu các nền tảng khác làm tương tự.

Các thay đổi sẽ được triển khai theo giai đoạn. Sau khi tòa án phê duyệt, nguồn cấp dữ liệu không cá nhân hóa sẽ được giới thiệu trong vòng 4 tháng; các biện pháp tuân thủ rộng hơn trong 6 tháng; và các yêu cầu xác minh độ tuổi lớn hơn trong một năm.

Những thay đổi này tác động đến mức nào?

Các nhà phê bình và nhà vận động an toàn trẻ em thừa nhận thỏa thuận này đã buộc Meta, công ty mạng xã hội lớn nhất thế giới sở hữu Facebook, Instagram, WhatsApp và Messenger với hơn 2-3 tỷ người dùng hoạt động hàng tháng, phải thay đổi mang tính bước ngoặt.

Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng điểm chính của thỏa thuận là hạn chế thanh thiếu niên sử dụng tối đa hai giờ mỗi ngày, thay vì thay đổi cơ bản thuật toán gây nghiện.

Sacha Haworth, giám đốc điều hành của The Tech Oversight Project, tổ chức vận động an toàn cho giới trẻ trực tuyến, gọi đây là "thỏa thuận lịch sử sẽ có tác động lâu dài, nhưng chúng ta không thể thực sự bảo vệ tất cả trẻ em và thanh thiếu niên cho đến khi các biện pháp bảo vệ này được áp dụng trên mọi nền tảng và mang tính vĩnh viễn — điều đó chỉ Quốc hội mới có thể làm được".

Ella Bradshaw, cán bộ chính sách về an toàn trẻ em trực tuyến tại NSPCC, tổ chức từ thiện trẻ em Anh, hoan nghênh các động thái kiềm chế các tính năng "gây nghiện" như thuật toán cá nhân hóa và lượt thích. "Đây là những thứ khiến trẻ em bị cuốn hút và cảm thấy mất kiểm soát thời gian sử dụng, vì vậy hành động ở đây là cần thiết và đáng hoan nghênh. Tuy nhiên, vẫn còn những khoảng trống quan trọng", bà nói với Al Jazeera.

Bradshaw mô tả thỏa thuận là "hành động rời rạc" trong việc giải quyết các tính năng rủi ro và thiết kế gây nghiện. Bà chỉ ra rằng tin nhắn biến mất, cuộn vô tận, khả năng tặng quà và phát trực tiếp vẫn chưa được giải quyết. Bà cũng kêu gọi bảo vệ mạnh mẽ hơn cho trẻ nhỏ và các biện pháp không "đột ngột biến mất khi thanh thiếu niên tròn 18 tuổi", đồng thời nhấn mạnh không phải trẻ em nào cũng có gia đình để giám sát các hoạt động trực tuyến.

Các nước khác hành động gì với Meta?

Trong khi các hành động tại Mỹ chủ yếu là kiện tụng, ở nơi khác, các cơ quan quản lý đang dẫn đầu.

Tại Liên minh châu Âu, các nhà quản lý đang theo đuổi nhiều vụ kiện và quy định chống Meta, bao gồm cáo buộc thiết kế Facebook và Instagram "gây nghiện" theo Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA). Ngày 27/8, người phát ngôn Ủy ban châu Âu cho biết đang chờ Meta trình bày các thay đổi để hạn chế thiết kế gây nghiện. "Chúng tôi đã nói rất rõ... Meta biết chúng tôi mong đợi gì ở họ... Bây giờ là lúc công ty phải đưa ra các cam kết này tại EU để bảo vệ trẻ em ở đây", Thomas Regnier nói.

Tháng 6, chính phủ Anh công bố lệnh cấm toàn diện mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi có hiệu lực từ năm sau, sau xu hướng toàn cầu mà Australia tiên phong. Anh cũng đang xem xét lệnh giới nghiêm qua đêm và cách ngăn cuộn vô tận cho người dưới 18 tuổi.

Tại Brazil, tổ chức bảo vệ người tiêu dùng Collective Defence Institute đệ đơn kiện đòi 3 tỷ reais (525 triệu USD) bồi thường chống các chi nhánh Brazil của Meta, TikTok và Kwai vào tháng 10/2024, cáo buộc các công ty không triển khai biện pháp bảo vệ chống nghiện và sử dụng bởi trẻ em. Từ tháng 3, các nền tảng phải liên kết tài khoản trẻ dưới 16 tuổi với người giám hộ hợp pháp theo Quy chế Kỹ thuật số cho Trẻ em và Thanh thiếu niên Brazil.

Cơ quan quản lý truyền thông Hàn Quốc cũng phản ứng ngày 27/8 với thỏa thuận của Meta, kêu gọi bảo vệ tốt hơn cho người dùng trẻ tuổi trên toàn cầu thay vì chỉ ở một số thị trường cụ thể.