Mauritania: Cải cách giáo dục xóa bỏ trường tư gây tranh cãi

Nouakchott, Mauritania – Một cuộc cải cách giáo dục đầy tham vọng đang làm dậy sóng dư luận tại Mauritania, khi chính phủ nước này quyết định loại bỏ dần các trường tư thục để chuyển sang hệ thống trường công lập. Động thái này được kỳ vọng sẽ xóa bỏ sự phân biệt đối xử mang tính hệ thống và chuẩn hóa chất lượng đào tạo trong cả nước.

Ông Moulay Ould Rais, một kỹ sư về hưu 67 tuổi, là một trong những người ủng hộ mạnh mẽ chính sách mới. Khi đứng đợi con tại một trường công lập ở thủ đô Nouakchott, ông chia sẻ: “Mọi người sẽ được hưởng lợi từ điều này. Nó sẽ đưa chúng ta trở lại một thế hệ như thế hệ đầu tiên, nơi mọi người đoàn kết và sống yên bình với nhau.”

Tuy nhiên, nhiều ý kiến lo ngại rằng động thái này quá vội vàng. Ông Meyey Ould Abdel-Wedoud, một giáo viên tại trường tư ở ngoại ô Nouakchott, cho biết: “Những thay đổi diễn ra quá nhanh và quá đột ngột. Chúng tôi sẽ phải đối mặt với thu nhập hạn chế và giá cả leo thang.” Theo quy định mới, trường của ông phải ngừng nhận học sinh mới sau năm 2027, dẫn đến nguy cơ mất việc làm hàng loạt.

Chính phủ Mauritania đã ký ban hành cải cách giáo dục từ năm 2022, mở rộng chương trình giáo dục miễn phí từ cấp tiểu học lên trung học cơ sở, đồng thời quy định giáo dục bắt buộc cho mọi trẻ em từ 6 tuổi. Một điểm đáng chú ý khác là trẻ em có thể học bằng ba ngôn ngữ địa phương gồm Pulaar, Soninke và Wolof, bên cạnh tiếng Ả Rập – một động thái nhằm xóa bỏ sự kỳ thị với cộng đồng người Afro-Mauritania vốn chiếm 30% dân số.

Giới chức giáo dục cho rằng hệ thống trường tư, dù có đóng góp trong việc tăng tỷ lệ nhập học, nhưng đã tạo ra bất bình đẳng khi đào tạo theo chương trình Pháp, đẩy người nghèo ra ngoài lề. Theo số liệu của UNESCO, 95% trẻ em Mauritania không thể đọc hiểu ở mức cơ bản khi lên 10 tuổi, và 58% dân số quá nghèo để tiếp cận giáo dục chất lượng. Trong khi đó, các trường tư thu học phí từ 100 đô la lên tới 1.000 đô la mỗi kỳ.

Đại diện Bộ Giáo dục Quốc gia, ông Mohamed El Saleck Ould Taleb, khẳng định cải cách nhằm “mọi học sinh đều mặc đồng phục, ngồi cùng bàn và được học cùng một chương trình, từ nam ra bắc.” Ông cũng cho biết các giáo viên trường tư sẽ có cơ hội ứng tuyển vào hệ thống trường công khi chính phủ mở rộng quy mô tuyển sinh ở nông thôn.

Tuy nhiên, những người chỉ trích cho rằng các vấn đề phân biệt chủng tộc và giai cấp ở Mauritania đang bị thổi phồng. Ông Abdel-Wedoud lập luận: “Trẻ em Mauritania đã học cùng nhau trong các trường tư, thuộc mọi nền tảng, ngôn ngữ và tầng lớp xã hội.” Ông cũng cảnh báo rằng việc đóng cửa trường tư sẽ gây áp lực lớn lên nguồn lực nhà nước vốn đã thiếu hụt.

Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới, năm 2010, các trường tư chiếm 11% tổng số học sinh tiểu học và 26% học sinh trung học cả nước. Nhiều trường tư hiện đã phải đóng cửa một số lớp vì chính sách mới, gây thiệt hại hàng nghìn đô la mỗi tháng.

Bất chấp tranh cãi, nhiều phụ huynh như ông Rais vẫn lạc quan: “Chúng ta đang có vấn đề về phân biệt đối xử, phân biệt chủng tộc. Nhưng với luật mới, sẽ có sự đoàn kết.”