Cuộc bầu cử địa phương ở Anh: 'Cuộc trưng cầu dân ý' về Thủ tướng Starmer

Chỉ hai năm sau chiến thắng vang dội và chấm dứt 14 năm cầm quyền của đảng Bảo thủ, Thủ tướng Anh Keir Starmer đang đối mặt với một bài kiểm tra căng thẳng. Các cuộc bầu cử địa phương và vùng diễn ra vào thứ Năm (ngày 1/5) được giới phân tích đánh giá có thể mang lại kết quả tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ cho đảng Lao động, đánh dấu sự đảo chiều mạnh mẽ do các chính sách xoay vòng và tranh cãi chính trị.

Đảng Lao động đang chịu áp lực từ cả hai phía chính trị: Đảng Cải cách Vương quốc Anh (Reform UK) theo đường lối cứng rắn đang nổi lên mạnh mẽ ở cánh hữu, trong khi đảng Xanh (Green Party) giành thêm đất ở cánh tả. Tại Xứ Wales, đảng dân tộc chủ nghĩa Plaid Cymru cũng đang có tỷ lệ ủng hộ cao chưa từng thấy, thách thức thế thống trị của Lao động tại vùng này kể từ khi nghị viện xứ Wales (Senedd) được thành lập năm 1999.

Không chỉ là 'chính trị ổ gà'

Các cử tri trên khắp nước Anh sẽ bầu ra hàng nghìn ủy viên hội đồng địa phương, trong khi tại Scotland và Xứ Wales, các đại diện cho nghị viện vùng cũng được bầu. Thông thường, bầu cử địa phương ít mang tính quốc gia hơn và tập trung vào các vấn đề hàng ngày như ổ gà, thu gom rác hay dịch vụ hội đồng. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng cuộc bầu cử lần này có thể khác biệt.

Hệ thống bầu cử hiện tại, vốn được thiết kế cho hệ thống hai đảng, đang tỏ ra không phù hợp với bối cảnh nhiều đảng phái ngày nay. Hầu hết các cuộc bầu cử ở Anh sử dụng hệ thống 'first-past-the-post' (FPTP), nơi ứng viên có nhiều phiếu nhất sẽ thắng, ngay cả khi không đạt đa số tuyệt đối. Khi sự ủng hộ được chia đều cho nhiều đảng – bao gồm Lao động, Bảo thủ, Cải cách, Xanh và Dân chủ Tự do – phiếu bầu ngày càng bị phân tán. Hệ thống FPTP có thể tạo ra những biến động lớn khi các ứng viên thắng cử chỉ với tỷ lệ phiếu nhỏ do đối thủ bị chia rẽ.

'Cuộc trưng cầu dân ý' về Starmer

Thủ tướng Starmer đang bị suy yếu về chính trị. Một cuộc thăm dò của YouGov hồi tháng Tư cho thấy 70% người được hỏi cho rằng ông Starmer đang làm việc 'tồi tệ'. Theo ông Jonathan Tonge, giáo sư chính trị tại Đại học Liverpool, cuộc bầu cử này được xem như 'cuộc trưng cầu dân ý' về chính phủ của Starmer và có thể dẫn đến thách thức lãnh đạo đối với ông.

Các cử tri từng ủng hộ Lao động chỉ trích Starmer vì quyết định cắt giảm phụ cấp nhiên liệu mùa đông – khoản tiền dành cho người ở tuổi hưu trí. Quyết định bổ nhiệm ông Peter Mandelson làm đại sứ Anh tại Mỹ vào tháng 12/2024 cũng gây tranh cãi, đặc biệt sau khi hồ sơ Epstein tiết lộ mối quan hệ giữa Mandelson và tỷ phú tội phạm tình dục quá cố Jeffrey Epstein. Starmer sau đó đã xin lỗi các nạn nhân của Epstein và thừa nhận đã bị đánh lừa về mức độ quan hệ của Mandelson với Epstein.

Sự trỗi dậy của phe cực hữu

Trong khi Starmer khiến đảng Lao động lún sâu vào khủng hoảng, đảng Cải cách của Nigel Farage – với các luận điệu chống nhập cư – đang trở thành một thế lực bầu cử. Cuộc thăm dò ý định bỏ phiếu mới nhất của YouGov cho thấy Reform UK hiện là đảng phổ biến nhất nếu một cuộc tổng tuyển cử diễn ra ngay lập tức. Ông John McTernan, cựu thư ký chính trị của Thủ tướng Tony Blair, nhận định rằng Reform UK đang 'thiết lập chương trình nghị sự' với lập trường cứng rắn hơn về vấn đề di cư, đồng thời thu hút nhóm cử tri bị hấp dẫn bởi chính trị chống lại hệ thống.

Thách thức từ cánh tả

Đảng Xanh cũng đang nổi lên như một lực lượng ngày càng lớn mạnh, đặc biệt tại các thành phố và trong giới trẻ, khi tận dụng sự thất vọng với Lao động. Tháng 2 năm nay, đảng Xanh đã gây ra thất bại nhục nhã cho Lao động tại một pháo đài bầu cử trước đây. Giới phân tích cho rằng lãnh đạo đảng Xanh, ông Zack Polanski, với các tuyên bố mạnh mẽ lên án chiến tranh của Israel ở Gaza và ủng hộ người Palestine, đã giúp thúc đẩy sự nổi lên của đảng này.

Tương lai của Vương quốc Anh có thể bị thách thức

Tại Xứ Wales, cuộc bầu cử có thể tạo ra 'cơn địa chấn chính trị'. Các cuộc thăm dò cho thấy đảng Lao động, vốn cầm quyền liên tục kể từ khi Senedd thành lập năm 1999, đang chịu áp lực cực lớn. Một kết quả mạnh mẽ của Plaid Cymru có thể đẩy Xứ Wales sang hệ thống đa đảng cạnh tranh hơn.

Tại Scotland, sự chú ý đổ dồn vào đảng Quốc gia Scotland (SNP) khi Thủ trưởng John Swinney ám chỉ có thể tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về độc lập lần thứ hai sớm nhất vào năm 2028. Một kết quả mạnh mẽ của SNP sẽ củng cố lộ trình đó, nhưng nếu không đạt được đa số rõ ràng, kế hoạch có thể bị trì hoãn hoặc phức tạp. Tuy nhiên, chỉ số theo dõi độc lập của YouGov cho thấy một cuộc bỏ phiếu mới có thể kết thúc gần giống với cuộc trưng cầu năm 2014, khi 55,42% người Scotland bỏ phiếu chống độc lập.

Giáo sư Tonge nhận định: 'Tương lai của Vương quốc Anh, ít nhất là ở một mức độ nhỏ, gần như chắc chắn sẽ bị thách thức bởi kết quả của các cuộc bầu cử này.'