Macron khánh thành tưởng niệm nạn nhân diệt chủng Rwanda tại Paris

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã khánh thành một đài tưởng niệm tại Paris dành riêng cho các nạn nhân của vụ diệt chủng Rwanda năm 1994, trong bối cảnh Pháp đang thúc đẩy quan hệ gần gũi hơn với quốc gia Đông Phi này và tiếp tục đối diện với vai trò của mình trong thảm kịch lịch sử.

Phát biểu tại lễ khánh thành cùng với người đồng cấp Rwanda Paul Kagame vào ngày 2/6, ông Macron cho biết tượng đài đánh dấu 'đỉnh điểm của một cuộc tìm kiếm sự thật lâu dài và kiên nhẫn'.

'Một sự hòa giải chưa từng có đã xuất hiện giữa Rwanda và Pháp', ông Macron nói. 'Tượng đài này, dù là một thành tựu, nhưng không phải là điểm kết thúc. Nó là một cột mốc trên con đường mà chúng tôi đã mở ra'.

Được đặt tên là 'L’Archive' (Kho lưu trữ), tượng đài gồm hai tấm bia bằng đồng đen, khắc dòng chữ tưởng niệm khoảng 800.000 người đàn ông, phụ nữ và trẻ em, chủ yếu là người dân tộc Tutsi, đã bị thảm sát từ tháng 4 đến tháng 7 năm 1994.

Lễ khánh thành diễn ra 5 năm sau khi ông Macron tới Kigali và lần đầu thừa nhận sự thất bại của Pháp trong việc lắng nghe những cảnh báo về vụ thảm sát sắp xảy ra ở Rwanda. Ông Macron cho rằng Paris và các đồng minh phương Tây cũng như châu Phi đã không có đủ ý chí để ngăn chặn cuộc diệt chủng, mặc dù ông chưa đưa ra lời xin lỗi chính thức.

Phát biểu tại buổi lễ, Tổng thống Kagame ca ngợi những nỗ lực của Pháp trong việc nhận trách nhiệm, và khen ngợi ông Macron vì 'lòng dũng cảm và nhân văn'.

'Pháp không phải là quốc gia duy nhất thất bại, xa vời lắm', ông Kagame nói, người từ lâu đã cáo buộc Pháp 'đồng lõa'. 'Nhiều quốc gia khác cũng vậy, nhưng không có nước nào đi xa như Pháp trong việc làm sáng tỏ sự thật và chấp nhận phần trách nhiệm của mình trong thảm kịch'.

'Đối diện với trách nhiệm lịch sử đòi hỏi lòng dũng cảm thực sự, bởi nó tạo ra sự chống đối quyết liệt từ những người có liên quan', ông Kagame nói thêm.

Khi cuộc diệt chủng nhằm vào người Tutsi xảy ra năm 1994, Pháp là nước hậu thuẫn lâu dài cho chính phủ do người Hutu lãnh đạo ở Rwanda, dẫn đến căng thẳng kéo dài hàng thập kỷ giữa hai nước, bao gồm cả việc cắt đứt quan hệ ngoại giao từ năm 2006 đến 2009.

Một ủy ban do ông Macron thành lập và do sử gia Vincent Duclert dẫn đầu đã kết luận vào năm 2021 rằng Pháp đã bị che mắt bởi thái độ thực dân đối với các sự kiện dẫn đến cuộc diệt chủng và phải chịu trách nhiệm 'nghiêm trọng và nặng nề' vì đã không lường trước được cuộc thảm sát. Tuy nhiên, ủy ban này cho biết không có bằng chứng nào cho thấy Paris đồng lõa trong các vụ giết người.

Ông Duclert cho biết việc công bố tượng đài là một bước đi 'mạnh mẽ'. 'Cuộc diệt chủng nhằm vào người Tutsi giờ đây hoàn toàn là một phần của lịch sử công khai của nước Pháp', ông nói.

Các tòa án Pháp, hoạt động dựa trên nguyên tắc tài phán phổ quát để xét xử các tội ác nghiêm trọng nhất trên thế giới, đã kết án một số người Rwanda vì vai trò của họ trong vụ thảm sát. Vào tháng 5, cơ quan tư pháp Pháp đã ra lệnh nối lại cuộc điều tra kéo dài gần hai thập kỷ đối với cáo buộc rằng góa phụ của cố Tổng thống Rwanda Juvenal Habyarimana, người sống ở Pháp từ năm 1998, có liên quan đến cuộc diệt chủng.