Ma rốc: Liên minh cầm quyền rạn nứt trước thềm chiến dịch bầu cử

Cuộc bầu cử Quốc hội Ma rốc dự kiến diễn ra vào ngày 23/9 tới, nhưng căng thẳng chính trị đã dâng cao trước khi chiến dịch tranh cử chính thức bắt đầu (ngày 10/9). Theo Bộ Nội vụ, chỉ trong nửa ngày đầu tiên mở hồ sơ ứng cử (31/8), đã có 702 danh sách ứng viên từ 27 đảng phái được nộp.

Khoảng 15,8 triệu cử tri đăng ký tham gia bỏ phiếu, trong khi dân số cả nước theo điều tra năm 2024 là 36,8 triệu người. Ủy ban Kế hoạch cấp cao (HCP) ước tính số người trong độ tuổi bầu cử khoảng 25 triệu.

Liên minh cầm quyền rạn nứt

Cuộc cạnh tranh chính trị đang diễn ra sớm, khi các đảng hoàn tất lựa chọn ứng viên và định vị cho cuộc chiến mang tính quyết định. Điều đáng chú ý là chính các đảng trong liên minh cầm quyền hiện nay – đảng Tập hợp Quốc gia của những người độc lập (RNI), đảng Chân thực và Hiện đại (PAM) và đảng Istiqlal – lại đang công khai mâu thuẫn.

Một đoạn ghi âm bị rò rỉ được cho là của Chủ tịch Hạ viện Rachid Talbi Alami, một nhân vật cấp cao của RNI, đã làm lộ căng thẳng giữa RNI và PAM liên quan đến Bộ trưởng Ngân sách Fouzi Lekjaa. Trong đoạn ghi âm, giọng nói được cho là của ông Talbi Alami chỉ trích ông Lekjaa mà không nói thẳng tên, đồng thời cảnh báo việc trao cho ông chức Bộ trưởng Kinh tế và Tài chính trong chính phủ tương lai.

Vụ việc đã gây ra phản ứng từ Chủ tịch RNI Mohamed Chouki, Thủ tướng Aziz Akhannouch, người bảo vệ các cuộc thảo luận nội bộ như một phần của tranh luận chính trị và cho rằng trọng tâm phải là giành chiến thắng trong bầu cử, không phải phân chia chức vụ từ trước. Ông Lekjaa cũng bác bỏ việc phân bổ chức vụ trước bầu cử, nói rằng việc 'chia phần thưởng trước khi săn được' không phải là mối quan tâm của ông.

Sự việc này đặt ra câu hỏi rằng liệu kết quả bầu cử có định đoạt được thành phần chính phủ hay không, hay vẫn còn những toan tính tại hậu trường. Nó cho thấy các đảng đã sớm chuẩn bị cho vị thế hậu bầu cử, trong khi trên thực tế họ vẫn là đối tác trong chính phủ hiện tại.

Bối cảnh các đảng phái

RNI giành vị trí lớn nhất trong Quốc hội năm 2021 với 102 ghế, PAM 87 ghế và Istiqlal 81 ghế. Cả ba đã thành lập liên minh cầm quyền sau cuộc bầu cử đó. Liên minh có thể viện dẫn các cải cách kinh tế, đầu tư và mở rộng an sinh xã hội như bằng chứng về tiến bộ, trong khi phe đối lập sẽ lập luận các biện pháp này chưa đủ để giảm bớt áp lực chi tiêu của người dân.

Đảng Công lý và Phát triển (PJD), đã từng cầm quyền từ 2011 đến 2021 nhưng thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử 2021, chỉ còn 13 ghế, đặt mục tiêu tái thiết ảnh hưởng. Dưới sự lãnh đạo của Abdelilah Benkirane, đảng này vẫn là tiếng nói chỉ trích chính phủ về các vấn đề như xung đột lợi ích, giá cả, việc làm và dịch vụ công.

Các vấn đề tranh cử

Chi phí sinh hoạt, việc làm, y tế và giáo dục luôn là những mối quan tâm hàng đầu của cử tri. Lạm phát đã chậm lại so với các năm trước, nhưng giá cả không giảm, khiến nhiều hộ gia đình phải chật vật với chi phí thực phẩm, đi lại và các chi phí cơ bản khác.

Các đảng cầm quyền sẽ nhấn mạnh tăng trưởng kinh tế và mở rộng an sinh xã hội. Phe đối lập lập luận rằng những thành quả này không đủ mang lại sự cải thiện thực tế cho các gia đình. Việc làm sẽ là một chủ đề lớn, đặc biệt với thanh niên, khi chính phủ cam kết tạo ít nhất 1 triệu việc làm ròng trong giai đoạn 2021-2026 nhưng đến cuối năm 2025, con số mới đạt khoảng 95.000 (theo phân tích của Medias24), dù chính phủ khẳng định đã tạo 850.000 việc làm phi nông nghiệp từ 2021 đến 2025.

Y tế và giáo dục cũng là những chủ đề nóng, khi phe đối lập chỉ ra các vấn đề còn tồn tại. Chi phí lễ Eid al-Adha và giá thịt tăng cao cũng có thể trở thành vấn đề chính trị. Năm ngoái, người dân được khuyến khích từ bỏ nghi lễ hiến tế cừu vì hạn hán và số lượng đàn vật nuôi giảm mạnh. Năm nay, dù cừu có trở lại nhưng giá tăng vọt khiến nhiều gia đình không thể mua.

Vụ Ceuta và niềm tin chính trị

Vụ di cư hàng loạt tới Ceuta ngày 30/7, khiến ít nhất 72.000 người vượt biên, gây ra 82 ca tử vong phía Tây Ban Nha và 14 ca phía Ma rốc, trở thành vấn đề nhạy cảm. Đến 21/8, mới có 6 người tử vong được xác định danh tính. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez nói không có bằng chứng Ma rốc tổ chức vụ vượt biên, mà do các mạng lưới tội phạm và thông tin sai lệch. PJD đã kêu gọi thành lập ủy ban điều tra hoàng gia về vụ việc, đưa nó vào tranh luận chính trị.

Ngoài ra, vấn đề xung đột lợi ích giữa các chính trị gia và doanh nghiệp tư nhân cũng làm xói mòn niềm tin của cử tri. Việc các chính trị gia chuyển phe, các đối tác liên minh tranh giành ứng viên và vị trí khiến nhiều người hoài nghi về sự ưu tiên của giới chính trị.

Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu

Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử 2021 là khoảng 50% số cử tri đăng ký. Đăng ký không đồng nghĩa với đi bỏ phiếu. Các đảng phải thuyết phục những người đã mất niềm tin tham gia bỏ phiếu.

Mạng xã hội định hình chiến dịch

Mạng xã hội đóng vai trò ngày càng quan trọng. Các đảng và ứng viên tiếp cận cử tri qua Facebook, Instagram, TikTok, YouTube bên cạnh các hoạt động truyền thống. Các cáo buộc, đoạn ghi âm bị rò rỉ nhanh chóng lan truyền và gây tranh cãi. Đoạn ghi âm Talbi Alami là một ví dụ. Mạng xã hội cũng góp phần kích động vụ vượt biên Ceuta khi nhiều tài khoản kêu gọi người dân tới khu vực này vì cho rằng biên giới đã mở.

Cuộc bầu cử ngày 23/9 sẽ xác định thành phần Quốc hội mới và từ đó hình thành chính phủ tiếp theo. Các đảng cầm quyền kêu gọi cử tri đánh giá thành tích của họ, còn phe đối lập cho rằng chính phủ chưa đáp ứng các cam kết. Nhưng điều quan trọng hơn là liệu các đảng có thuyết phục được cử tri hoài nghi rằng cuộc bầu cử sẽ tạo ra sự thay đổi thực chất hay không.