Lo ngại tập trận Mỹ - Philippines kéo xung đột đến gần hơn

Quezon City, Philippines – Cuộc tập trận chung Balikatan (Kề vai sát cánh) thường niên giữa Mỹ và Philippines năm nay đã thu hút hơn 17.000 binh sĩ từ 6 nước, trong đó Mỹ chiếm phần lớn với khoảng 10.000 quân, cùng sự tham gia của Canada, Nhật Bản, Australia, Pháp và New Zealand. Tuy nhiên, chính quy mô và tính chất của cuộc tập trận đang làm dấy lên lo ngại trong dư luận Philippines về nguy cơ kéo đất nước vào vòng xoáy xung đột.

Cha xứ Arvin Mangrubang, thuộc Nhà thờ Độc lập Philippines, cho biết tại tỉnh Ilocos Norte, nơi thường xuyên diễn ra các cuộc tập trận, người dân đã quen với cảnh xe bọc thép và binh sĩ Mỹ xuất hiện. “Sự hiện diện thường trực của xe tăng, máy bay không người lái và tiếng súng đạn khiến mọi người khiếp sợ, đặc biệt là những người sống gần khu vực diễn ra hoạt động quân sự”, ông Mangrubang nói với Al Jazeera.

Raymond Palatino, Tổng thư ký của liên minh các nhóm hoạt động Bayan, kêu gọi Philippines chấm dứt tập trận chung với Mỹ. “Điều này đang mở đường cho cỗ máy chiến tranh của Mỹ mở rộng tầm ảnh hưởng từ Tây Á đến Biển Đông”, ông Palatino nói. Các nhà hoạt động cho rằng sự hiện diện quân sự của Mỹ làm tăng nguy cơ Philippines trở thành mục tiêu cho kẻ thù của Washington, kéo người Philippines vào xung đột giống như các nước vùng Vịnh đã bị lôi kéo vào cuộc chiến với Iran.

Trong một tuyên bố, Bayan chỉ trích: “Sự hiện diện của quân đội và vũ khí Mỹ không đảm bảo an toàn cho chúng ta. Ngược lại, nó làm tăng khả năng xảy ra chết chóc và hủy diệt, bao gồm các cuộc tấn công từ các đối thủ của Mỹ”.

Về phía quân đội, Thiếu tướng Philippines Francisco Lorenzo Jr, giám đốc điều hành cuộc tập trận Balikatan, phủ nhận mối liên hệ giữa cuộc tập trận với cuộc chiến của Mỹ ở Iran. Đại diện quân đội Mỹ cùng tham gia điều hành cũng khẳng định các cuộc diễn tập không thách thức bất kỳ ai, đặc biệt là Trung Quốc – đối thủ quân sự chính của Mỹ.

Philippines hiện là nước nhận viện trợ quân sự lớn nhất từ Mỹ ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Từ năm 2015 đến 2022, Washington đã gửi hơn 1,14 tỷ USD thiết bị quân sự, bao gồm máy bay, tàu chiến, xe bọc thép, vũ khí nhỏ và các chương trình huấn luyện cho Philippines, cùng với hơn 850 chuyến thăm cảng và ít nhất 1.300 cuộc giao tranh quân sự với lực lượng địa phương. Tháng 12/2025, Quốc hội Mỹ phê duyệt đề xuất cấp 2,5 tỷ USD hỗ trợ an ninh cho Philippines đến năm 2030.

Giáo sư Roland Simbulan, chuyên gia về quan hệ Mỹ – Philippines tại Đại học Philippines, cho biết Philippines hiện đóng vai trò quan trọng đối với Washington khi các cơ sở quân sự ở đây cung cấp dịch vụ tiếp nhiên liệu, sửa chữa, thông tin liên lạc và tình báo – thứ mà ông gọi là ‘mắt, tai và não’ của Mỹ tại Đông Nam Á.

Cuộc tập trận Balikatan năm nay có điểm nhấn đặc biệt khi lần đầu tiên Mỹ và Philippines phóng tên lửa Tomahawk, bay 600 km từ thành phố Tacloban tới Nueva Ecija. Liên minh Makabayan, một nhóm nghị sĩ đối lập, chỉ trích việc phóng tên lửa này, cho rằng đó là loại vũ khí Mỹ đang dùng để tàn phá Iran. “Philippines không phải là sân chơi cho tên lửa và bom đạn Mỹ sẽ dùng để giết hại dân thường ở những nơi khác trên thế giới”, các nghị sĩ nói.

Các hoạt động tập trận cũng gây ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của ngư dân và nông dân địa phương. Quân đội Philippines tuyên bố khu vực “cấm hàng hải” kéo dài tới 11 ngày dọc theo một số khu vực ven biển để phục vụ tập trận. Ronnel Arambulo của tổ chức Pamalakaya, một liên đoàn quốc gia gồm các ngư dân nhỏ, cho biết cuộc tập trận ảnh hưởng đến sinh kế của khoảng 4.800 ngư dân ở vùng Vịnh Subic, tỉnh Zambales. Hilda Reyes, một thành viên của Hội đồng Quản lý Nghề cá và Tài nguyên Thủy sản địa phương ở San Antonio, Zambales, cho biết dù quân đội cho phép ngư dân ra khơi vài giờ mỗi ngày, nhiều người vẫn sợ bị trúng đạn lạc.

Trong bối cảnh tập trận, căng thẳng giữa Trung Quốc và Philippines trên Biển Đông tiếp tục leo thang. Ngày 24/4, chỉ vài ngày sau khi Balikatan bắt đầu, Bộ Tư lệnh Chiến trường phía Nam của Trung Quốc đã tiến hành tập trận bắn đạn thật ở Biển Đông, phía đông quần đảo Luzon của Philippines. Quân đội Trung Quốc cho biết cuộc tập trận nhằm “bảo vệ chủ quyền quốc gia”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Khôn cảnh báo: “Điều cuối cùng khu vực cần là sự chia rẽ và đối đầu do sự can thiệp của các thế lực bên ngoài. Đối với các nước gắn an ninh của mình với người khác, cần nhớ rằng điều này rất có thể sẽ phản tác dụng”.