Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) của Liên Hợp Quốc đã bắt đầu sơ tán hơn 11.000 thủy thủ bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz sau khi Mỹ và Iran ký biên bản ghi nhớ nhằm chấm dứt cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2.
Tổng Thư ký IMO Arsenio Dominguez cho biết trong một tuyên bố ngày 1/7 rằng chiến dịch sẽ được thực hiện với sự hợp tác chặt chẽ giữa Iran, Oman, các quốc gia ven biển khác trong khu vực, Mỹ và ngành hàng hải. Ông khẳng định: “Chúng tôi đã nhận được những bảo đảm an toàn cần thiết và xác minh đầy đủ các điều kiện cho hoạt động hàng hải an toàn để hỗ trợ các hoạt động này”.
Kể từ khi chiến sự Mỹ - Israel nhằm vào Iran nổ ra ngày 28/2, Tehran đã đóng cửa eo biển này, khiến các tàu thuyền bị mắc kẹt trên tuyến đường thủy quan trọng. Tuy nhiên, lưu lượng tàu thuyền đã tăng lên kể từ khi thỏa thuận được ký kết vào tuần trước. Cơ quan tình báo vận tải biển Kpler ghi nhận ít nhất 36 tàu thương mại đã đi qua eo biển vào ngày 30/6, mức kỷ lục kể từ khi cuộc chiến bắt đầu.
Theo Bộ Quốc phòng Oman, quy trình sơ tán theo kế hoạch của IMO đã được thảo luận trong nhiều tháng và sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn. Bộ này nhấn mạnh rằng: “Do nguy cơ va chạm cao trong môi trường hiện tại, cần có một cuộc sơ tán dần dần và có kiểm soát đối với tàu thuyền”.
Đan Mạch cũng thông báo ngày 1/7 sẽ tham gia phái bộ hàng hải quốc tế do Pháp và Anh thiết lập để giúp tái mở cửa tuyến đường thủy huyết mạch này.
Phóng viên Tohid Asadi của Al Jazeera đưa tin từ eo biển Hormuz cho biết các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran về thỏa thuận hòa bình đang có dấu hiệu khả quan hơn. Ông dẫn tuyên bố chung giữa Oman và Iran về việc thảo luận các cơ chế nối lại thương mại qua eo biển, gọi đó là “một tín hiệu tích cực”. Tuy nhiên, ông lưu ý: “Vẫn còn phải xem eo biển sẽ mất bao lâu để mở cửa trở lại, và cho đến lúc đó, hàng trăm tàu vẫn bị mắc kẹt ở cả hai phía của Hormuz”.
Trong diễn biến liên quan, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khi đến Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) ngày 1/7 đã nhấn mạnh rằng Iran sẽ không được phép thu phí qua eo biển theo bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào với Mỹ. Ông tuyên bố: “Đây là một tuyến đường thủy quốc tế. Không quốc gia nào được phép thu phí trên tuyến đường thủy quốc tế”, đồng thời bày tỏ tin tưởng “tất cả các nước trong khu vực sẽ đồng ý”.
Trước đó, nhà đàm phán hàng đầu của Iran, Mohammad Bagher Ghalibaf, đã khẳng định eo biển Hormuz “sẽ không bao giờ” quay lại hiện trạng trước chiến tranh, bất chấp việc hai bên đối đầu đồng ý thiết lập các đường dây liên lạc để giữ cho eo biển luôn mở.
