Lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran có làm 'reset đồng hồ' Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh?

Chính quyền Donald Trump lập luận rằng thời hạn ngày 1/5 theo Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh (War Powers Resolution) không còn quan trọng do lệnh ngừng bắn đang diễn ra với Tehran. Theo luật này, sau khi Tổng thống thông báo cho Quốc hội về một cuộc chiến, ông có 60 ngày để xin Quốc hội chấp thuận hoặc rút lực lượng khỏi các hành động thù địch. Trong trường hợp chiến tranh với Iran, thời hạn này hết hạn vào thứ Sáu (1/5).

Tuy nhiên, hôm thứ Năm (30/4), Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói với các nghị sĩ tại phiên điều trần Thượng viện rằng lệnh ngừng bắn mong manh đang diễn ra đã tạm dừng đồng hồ đếm ngược. Quan điểm này bị các nghị sĩ Đảng Dân chủ và chuyên gia pháp lý phản đối mạnh mẽ, họ cho rằng đạo luật không có điều khoản nào cho phép tạm dừng sau khi thời hạn bắt đầu.

Cuộc tranh cãi phản ánh sự khác biệt sâu sắc về cách định nghĩa 'hành động thù địch' và liệu một lệnh ngừng bắn tạm thời có thể thay đổi nghĩa vụ pháp lý mà Nhà Trắng phải tuân thủ hay không.

Quan điểm của chính quyền Trump

Tại phiên điều trần, Hegseth lập luận 'đồng hồ 60 ngày tạm dừng hoặc dừng lại' trong thời gian ngừng bắn. Mỹ và Iran phần lớn đã ngừng các cuộc tấn công trực tiếp kể từ ngày 8/4 khi các cuộc đàm phán ngừng bắn bắt đầu, mặc dù các cuộc đàm phán đó hiện đang bị đình trệ. Tehran vẫn phong tỏa Eo biển Hormuz và Washington duy trì phong tỏa hải quân đối với các cảng và tàu Iran trong eo biển. Tổng thống Trump liên tục cảnh báo các cuộc tấn công có thể nối lại. Các quan chức khác trong chính quyền Trump ủng hộ Hegseth, cho rằng việc không có các cuộc giao tranh kể từ đầu tháng 4 đồng nghĩa với việc các hành động thù địch đã chấm dứt.

Một số người đề xuất bắt đầu một chiến dịch mới với tên gọi khác để vượt qua thời hạn. Richard Goldberg, cựu giám đốc phụ trách chống vũ khí hủy diệt hàng loạt của Iran tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, cho biết ông đã khuyến nghị các quan chức chuyển sang chiến dịch 'Epic Passage' - phần tiếp theo của 'Epic Fury' - tập trung vào tự vệ và mở lại eo biển.

Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh yêu cầu gì?

Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh, được thông qua năm 1973, giới hạn thời gian tổng thống Mỹ có thể tiến hành chiến tranh mà không có sự chấp thuận của Quốc hội. Theo luật, tổng thống phải thông báo cho Quốc hội trong vòng 48 giờ sau khi đưa lực lượng vào các hành động thù địch. Đồng hồ 60 ngày bắt đầu từ thời điểm đó. Mặc dù Mỹ và Israel phát động cuộc chiến với Iran vào ngày 28/2, nhưng chính quyền Trump đã thông báo cho Quốc hội vào ngày 2/3, do đó thời hạn 60 ngày kết thúc vào ngày 1/5. Trong 60 ngày đó, tổng thống phải xin Quốc hội chấp thuận thông qua nghị quyết chung hoặc kết thúc sự tham gia quân sự. Luật cho phép gia hạn thêm 30 ngày nhưng chỉ để rút quân an toàn, không phải để tiếp tục chiến đấu vô thời hạn.

Nghị quyết cho phép sử dụng vũ lực (AUMF) ban hành năm 2001 sau vụ 11/9 là cơ sở pháp lý khác để tiếp tục các chiến dịch quân sự. Do chia rẽ sâu sắc, Quốc hội khó có thể cho phép tiếp tục hành động quân sự chống Iran. Hôm thứ Năm, nỗ lực thứ sáu tại Thượng viện nhằm hạn chế quyền của Trump đã bị bác bỏ với tỷ lệ 50-47.

Phản ứng của các chính trị gia

Đảng Dân chủ phản ứng mạnh mẽ. Thượng nghị sĩ Virginia Tim Kaine bác bỏ cách giải thích của Hegseth. Adam Schiff, thượng nghị sĩ California, chỉ ra rằng lực lượng Mỹ vẫn hoạt động trong khu vực dù ngừng không kích: 'Ngừng sử dụng một số lực lượng trong khi sử dụng lực lượng khác không làm dừng đồng hồ.' Bất chấp lệnh ngừng bắn, các cuộc đụng độ vẫn tiếp diễn ở Eo biển Hormuz. Ngày 20/4, quân đội Mỹ đã nổ súng và chiếm giữ tàu container Touska mang cờ Iran; Tehran sau đó đã bắt giữ hai tàu thương mại nước ngoài. Thượng nghị sĩ Susan Collins của Maine, người bỏ phiếu chống lại đảng mình, cho biết: 'Thẩm quyền của tổng thống với tư cách tổng tư lệnh không phải không có giới hạn. Thời hạn 60 ngày không phải là một gợi ý, đó là một yêu cầu.'

Chuyên gia nói gì?

Bruce Fein, chuyên gia luật hiến pháp và quốc tế Mỹ, cựu phó tổng chưởng lý, khẳng định đạo luật 'không bao giờ nói ở bất cứ đâu' rằng thời hạn 60 ngày dừng lại nếu có ngừng bắn. Ông cảnh báo cách giải thích này biến đạo luật thành 'con hổ giấy'. Fein đặt câu hỏi: 'Tại sao Tổng thống Trump không yêu cầu Quốc hội tuyên chiến? Ông ấy biết mình sẽ thua cuộc bỏ phiếu.'