Làn sóng bài ngoại gia tăng tại Nam Phi, người nhập cư đối mặt bạo lực và mất việc làm

Johannesburg, Nam Phi – Human Rights Watch đã lên tiếng cảnh báo về một làn sóng tấn công bài ngoại mới tại Nam Phi, khi các nhóm chống nhập cư gia tăng các cuộc biểu tình và hành động theo kiểu tự xưng nhằm vào người nước ngoài, bao gồm cả người Zimbabwe. Cảnh báo được đưa ra trong một báo cáo công bố hôm thứ Ba (ngày 25/6) giữa lúc các cuộc biểu tình gia tăng tại Johannesburg, Pretoria và Durban.

Các phong trào như March and March và Operation Dudula, hai tổ chức chống nhập cư tại Nam Phi, đã dẫn đầu các cuộc biểu tình tại nhiều thành phố. Những nhóm này kêu gội siết chặt thực thi pháp luật đối với người nhập cư bất hợp pháp.

“Chúng tôi liên tục nhận được các báo cáo qua mạng lưới cộng đồng về các hành vi đe dọa, quấy rối, trục xuất trái pháp luật, phân biệt đối xử tại nơi làm việc, tống tiền của cảnh sát, cũng như từ chối tiếp cận dịch vụ y tế và các dịch vụ cơ bản khác ảnh hưởng đến người di cư và tị nạn,” Mike Ndlovu, điều phối viên truyền thông của Kopanang Africa Against Xenophobia (KAAX), cho biết.

Các tin nhắn và video lan truyền trên mạng xã hội kêu gọi người nước ngoài rời khỏi Nam Phi trước ngày 30/6. Tuy nhiên, nhiều vụ việc được cho là không được báo cáo do nạn nhân sợ bị trả thù, bắt giữ hoặc trục xuất.

Nguyên nhân dẫn đến sự phản đối

Tại một số khu vực đô thị và thị trấn nghèo, nơi tỷ lệ thất nghiệp và bất bình đẳng cao, các phong trào chống nhập cư dường như đang nhận được nhiều sự ủng hộ hơn. Các đảng phái chính trị như Patriotic Alliance, ActionSA và uMkhonto we Sizwe thường xuyên mô tả người nhập cư là đối thủ cạnh tranh việc làm và dịch vụ công.

“Các nhóm tự xưng lợi dụng sự thất vọng của đất nước về thất nghiệp, suy thoái kinh tế - xã hội và sự thiếu nỗ lực giải quyết khoảng cách bất bình đẳng. Đất nước vẫn đang đối mặt với nhiệm vụ to lớn là giải quyết di sản của chế độ phân biệt chủng tộc apartheid,” Mpho Makhubela, thành viên của Liên minh Người tị nạn và Di cư Nam Phi (CoRMSA), nói.

Gánh nặng con người

Bạo lực và quấy rối đã ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống hàng ngày của người di cư. Mpofu, một người Zimbabwe từng làm nhân viên giao hàng, kể lại bị một nhóm tự xưng chặn lại tại Pretoria vào tháng Giêng. “Đồng nghiệp của tôi nhảy ra khỏi xe và chạy, để lại tôi một mình. Họ bắt đầu quấy rối tôi, hỏi tại sao đồng nghiệp của tôi lại bỏ chạy,” anh nói.

Một người di cư khác, Zwelibanzi Velempini Khumalo, mô tả sự thù địch gia tăng tại các cộng đồng quanh Durban và Pietermaritzburg. Anh cho biết căng thẳng tại Mpumuza hồi đầu năm đã khiến người nước ngoài phải rời đi, một số mất đồ đạc, tài sản và hàng hóa kinh doanh trong các cuộc bạo loạn. Anh cũng mất việc làm giảng viên kế toán sau khi các thành viên nhóm tự xưng yêu cầu sa thải nhân viên không có giấy tờ. Vợ anh, người vẫn còn giấy phép hợp lệ, hiện là trụ cột duy nhất trong gia đình.

Phản ứng chính thức

Chính phủ Nam Phi tuyên bố vẫn cam kết thượng tôn pháp luật và bảo vệ người nước ngoài. Nomonde Mnukwa, người phát ngôn chính phủ, thừa nhận sự thất vọng của công chúng liên quan đến thất nghiệp, áp lực lên tài nguyên và tội phạm, nhưng nhấn mạnh không dung thứ các hành động thù địch nhằm vào người di cư.

Tổng thống Cyril Ramaphosa cũng tuyên bố rằng nhắm vào người di cư dưới chiêu bài hoạt động là bất hợp pháp. Luật di cư đang được xem xét, hệ thống biên giới được hiện đại hóa và trách nhiệm giải trình được tăng cường. Tuy nhiên, các nhà phê bình giữ quan điểm cứng rắn. Pat Mokgalusi, phát ngôn viên của Phong trào Hoạt động Dudula, nói: “Người nước ngoài bất hợp pháp phải thu dọn và ra đi,” cho rằng nhập cư bất hợp pháp làm suy yếu hệ thống.

Quan ngại quốc tế

Bộ trưởng Ngoại giao Zimbabwe, Ziyambi Ziyambi, cho biết nước này đang theo dõi căng thẳng chống người di cư gia tăng tại Nam Phi nhưng sẽ không can thiệp vào công việc nội bộ của Pretoria. Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres và Ủy ban Châu Phi về Nhân quyền và Quyền các Dân tộc (ACHPR) đã bày tỏ quan ngại và kêu gọi chính quyền Nam Phi điều tra các hành vi lạm dụng.

Human Rights Watch nhấn mạnh việc đổ lỗi cho người di cư đang thúc đẩy bạo lực, đồng thời cảnh báo rằng việc cho rằng người di cư gây ra tội phạm, thất nghiệp và dịch vụ kém có nguy cơ làm sâu sắc thêm tư tưởng bài ngoại và làm suy yếu các biện pháp bảo vệ nhân quyền. “Hiến pháp Nam Phi và luật nhân quyền quốc tế bảo vệ quyền biểu tình, nhưng điều đó không bao gồm sự cho phép gây bạo lực,” Nomathamsanqa Masiko-Mpaka, nhà nghiên cứu của Human Rights Watch tại Nam Phi, nói.