Israel tấn công nông nghiệp Bờ Tây, đẩy nông dân Palestine mất đất
Fayha Shalash - Al Jazeera English
Kể từ cuối năm 2023, quân đội Israel siết chặt hạn chế lên nông dân Palestine tại Bờ Tây, phá hủy vườn cây, đánh cắp đất đai, gây thiệt hại kinh tế ước tính hơn 103 triệu USD. Nhiều gia đình mất sinh kế truyền thống, đối mặt với nghèo đói và mất an ninh lương thực.
Amal Slaibi, 58 tuổi, không dám nhìn về phía mảnh vườn nhỏ nhưng từng mang lại thu nhập tốt cho gia đình ở Beit Ummar, phía bắc Hebron, từ khi cha cô không còn đủ sức chăm sóc cách đây 25 năm. Ký ức tuổi thơ của cô gắn liền với những giàn nho và cây đào trên mảnh đất này.
Năm 1984, khu định cư trái phép Karmei Tzur của Israel được xây dựng, hàng rào sắt của khu định cư đã lấn vào đất của gia đình Slaibi. Tháng 11 năm ngoái, máy ủi của Israel đến làng, nhổ bỏ gốc nho. Vườn cây rộng bảy dunam (khoảng 0,7 ha) và khoảng 30 dunam đất của chú cô đã bị san phẳng. Lính Israel ra lệnh gia đình không được đến gần trong vòng 500 mét, lấy lý do đất quá gần khu định cư bất hợp pháp Karmei Tzur, dù họ đã sở hữu đất qua nhiều thế hệ.
“Họ ngăn chúng tôi thậm chí đi ngang qua, rồi họ ủi sạch… Họ để lại cho chúng tôi không gì để sống”, Slaibi nói với Al Jazeera. Thu hoạch vào tháng 5 và tháng 6 từng mang lại cho gia đình 12 người ít nhất 10.000 shekel (khoảng 3.300 USD). Sau khi cây bị nhổ, họ cố gắng bù đắp bằng cách hái nho và lá nho từ vùng đất xa họ sở hữu, nhưng chất lượng kém hơn nhiều so với vườn cây quý giá đã bị phá hủy.
Kể từ khi chiến tranh Gaza bùng phát vào tháng 10/2023, quân đội Israel, vốn chiếm đóng Bờ Tây từ năm 1967, siết chặt hạn chế đối với hàng ngàn nông dân Palestine. Khi chính quyền Israel cho phép tiếp cận đất đai vài giờ mỗi tháng, các gia đình vội vã đến vườn ô liu hoặc nho – thường là nguồn thu nhập duy nhất của họ. Tuy nhiên, vài ngày trong năm không đủ để đảm bảo năng suất.
“Một lần vào năm ngoái, họ cho phép chúng tôi vào đất để cày. Chúng tôi rất vui, tôi đi cùng cha già, nhưng ngay khi đến nơi, lính canh của khu định cư nổ súng vào chúng tôi và chúng tôi thoát chết trong gang tấc”, cô kể. “Chúng tôi thậm chí không có phương tiện để canh tác, cày bừa thường xuyên vì nguồn thu nhập chính đã mất. Dù họ cho phép trở lại, chúng tôi cũng phải mất thời gian xác định ranh giới đất vì mọi thứ đã phẳng lì”.
Bộ Nông nghiệp Palestine ghi nhận sự leo thang chưa từng có trong các vi phạm của Israel đối với lĩnh vực nông nghiệp ở Bờ Tây vào năm 2025, do cả binh sĩ và người định cư thực hiện. Thiệt hại đối với nhà kính, máy móc và đường sá ước tính 2,57 triệu USD, nhưng tổng thiệt hại kinh tế trực tiếp lên tới hơn 103 triệu USD. Chiến dịch chống nông nghiệp còn ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng, giá thực phẩm, thất nghiệp và tình trạng an ninh lương thực.
Ở vùng đồi Hebron, gia đình Jihad Nawajah, từ làng Susya ở Masafer Yatta, từng nuôi cừu cho đến năm 2010, khi người định cư đầu độc đàn vật nuôi khiến hàng chục con chết. Mất nguồn thu, Nawajah quyết định chuyển sang nuôi ong lấy mật. Năm 2011, ông bắt đầu với ba tổ ong; năm năm sau, trại tăng lên 120 tổ, sản xuất mật chất lượng nhờ hệ thực vật độc đáo ở Masafer Yatta. Năm 2016, người định cư quay lại phá hủy 100 tổ, gây thiệt hại khoảng 200.000 shekel (67.000 USD). “Năm 2025, chúng cố đốt một số tổ, nhưng tôi đã đuổi chúng đi. Chúng tôi gặp nguy hiểm mỗi lúc, không thể đi xa quá 50 mét”, Nawajah nói.
Ông di chuyển các tổ gần nhà hơn để ngăn các cuộc tấn công. Nuôi ong vẫn mang lại thu nhập, dù không còn nhiều như trước. “Tôi kêu gọi tất cả người dân Masafer Yatta nuôi ong vì người định cư khó trộm tổ và tiếp cận như gia súc. Bằng cách này, chúng tôi có thể duy trì sự hiện diện và bám trụ trên đất”, ông nói. Ngành nuôi ong ở Bờ Tây vẫn thường xuyên bị tấn công, gây thiệt hại trực tiếp khoảng 154.000 USD.
Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cho biết, mức nghèo ở Bờ Tây tăng từ 12% trước tháng 10/2023 lên 28% vào cuối năm 2026. Khoảng 78% hộ gia đình báo cáo thu nhập giảm, hơn 60% không đủ trang trải chi phí hằng tháng. Số hộ có tiêu thụ thực phẩm không đầy đủ tăng gần gấp ba, từ 5% (tháng 6/2022) lên 14% (cuối năm 2025). Tỷ lệ thất nghiệp đạt 30% trong quý đầu năm 2026, theo Liên Hợp Quốc.
Nhà kinh tế Nasr Abdel Karim nhận định các cuộc tấn công của người định cư là yếu tố then chốt gây ra mất thu nhập. “Hơn 20% hoạt động của họ đã suy giảm vì những hoàn cảnh này. Yếu tố chính ảnh hưởng đến nền kinh tế Palestine là sự chiếm đóng của Israel dưới nhiều hình thức, trong đó hành vi của người định cư là hung hãn nhất”, ông nói. Nền kinh tế quốc gia Palestine đã giảm 25% trong hai năm qua, mất một phần tư năng lực, theo Liên Hợp Quốc.
