Israel phá bia tưởng niệm sinh viên tử vong tại Đại học Birzeit

Vào rạng sáng thứ Hai, binh sĩ Israel cùng 10 xe quân sự đã đột kích khuôn viên Đại học Birzeit gần Ramallah. Một xe ủi đã phá hủy cây cột đá được gọi là Đài tưởng niệm Các Liệt sĩ, nơi khắc tên 38 sinh viên và cựu sinh viên của trường đã thiệt mạng dưới tay Israel. Binh sĩ đã mang tấm bia đá cẩm thạch đi, để lại một chậu cây vả nhỏ với dòng chữ: “Tưới nước hai lần”.

Sự việc khiến bà Rania Washaha, 47 tuổi, nhân viên của trường, sống lại nỗi đau mất mát. Anh trai bà, Fadi, 34 tuổi, bị một binh sĩ Israel bắn vào đầu gần cửa phía bắc el-Bireh, miền trung Bờ Tây, vào tháng 5/2021. Tên anh nằm trong danh sách 38 sinh viên được khắc trên đài tưởng niệm.

Theo bà Nardeen al-Memi, cán bộ truyền thông của trường, trong những phút ngắn ngủi của cuộc đột kích trước đó 10 ngày, binh sĩ Israel lần đầu tiên tiến đến đài tưởng niệm và chụp ảnh nó.

Đài tưởng niệm Các Liệt sĩ được dựng từ năm 1994 đến 1996, khắc tên các sinh viên và cựu sinh viên Birzeit bị lực lượng Israel sát hại. Danh sách bắt đầu với Sharaf al-Tayyibi, người bị bắn chết trong khuôn viên trường năm 1984. Tên của những sinh viên và cựu sinh viên khác được bổ sung trong những năm sau đó.

“Tên cuối cùng được khắc trên đài tưởng niệm là của sinh viên Omar al-Naasan, người bị binh sĩ sát hại ở al-Mughayyir, phía đông Ramallah, vào ngày 2/9 khi đang đối đầu với các cuộc xâm nhập của người định cư,” bà Nardeen cho biết. “Vài ngày sau khi anh qua đời, cha anh đã đến và đích thân viết tên con trai mình lên đài tưởng niệm.”

Chiều thứ Ba, sinh viên nhà trường đã tổ chức một cuộc biểu tình tại địa điểm đài tưởng niệm bị phá hủy. Phần lớn họ coi đây là hành động đe dọa của Israel.

Một sinh viên Birzeit, xin giấu tên vì sợ bị bắt giữ, nói với Al Jazeera rằng đài tưởng niệm có vị trí đặc biệt trong lòng những người từng theo học tại trường từ thập niên 1990. Những năm gần đây, Israel tìm cách đàn áp mọi hoạt động sinh viên nhằm tưởng niệm các liệt sĩ. “Cách đây ba tuần, binh sĩ đã giam giữ tôi nhiều giờ và đe dọa rằng nếu tôi tham gia bất kỳ hoạt động chính trị nào trong khuôn viên trường, tôi sẽ phải đối mặt với án giam dài và khắc nghiệt,” sinh viên này kể.

Việc phá bỏ đài tưởng niệm nằm trong chính sách rộng lớn hơn của Israel nhằm vào các đài tưởng niệm dành cho người Palestine thiệt mạng ở Bờ Tây bị chiếm đóng. Cánh hữu cực đoan Israel đã biến vấn đề này thành một phần trong chiến dịch xóa bỏ các dấu hiệu bản sắc Palestine.

Hồi tháng 8, nghị sĩ Zvi Sukkot thuộc đảng Religious Zionism đã dùng búa tạ phá hủy một đài tưởng niệm tương tự ở làng Madama, phía nam Nablus. Quân đội Israel sau đó nói rằng họ thường xuyên dỡ bỏ “các biểu tượng kích động”.

Bộ trưởng Tài chính Israel Bezalel Smotrich đã trình Thủ tướng Benjamin Netanyahu danh sách khoảng 40 đài tưởng niệm của Palestine, đề xuất phá hủy. Các biểu tượng văn hóa và dân sự trên khắp Bờ Tây, đặc biệt ở Jenin, cũng bị nhắm tới. “Ngựa Jenin”, một đài tưởng niệm làm từ xác xe cộ sau cuộc xâm nhập của Israel vào thành phố, đã bị dỡ bỏ. Đài tưởng niệm nhà báo Al Jazeera Shireen Abu Akleh ở Jenin cũng bị nhắm tới năm 2023. Một nghĩa trang chứa hài cốt binh sĩ Iraq thiệt mạng trong chiến tranh 1948 tại Jenin đã bị người từ các khu định cư bất hợp pháp đột kích. Các địa danh khác gắn với ký ức tập thể của thành phố, trong đó có “Bùng binh Dưa hấu”, cũng bị nhắm tới.

Việc Israel nhắm vào ký ức tập thể của Palestine diễn ra song song với chiến dịch đàn áp rộng lớn hơn ở Bờ Tây. Các trường đại học Palestine là mục tiêu đặc biệt, với khuôn viên bị đột kích, sinh viên bị bắt giữ và các hoạt động trong trường bị hạn chế nghiêm ngặt.

Nhà phân tích chính trị Mohammed al-Qeeq, từng là chủ tịch Hội đồng Sinh viên Đại học Birzeit giai đoạn 2006-2007, nói với Al Jazeera rằng Israel nhắm vào các nhà văn, người có ảnh hưởng, nhà hoạt động cùng sinh viên để ngăn chặn mọi sự phản kháng. Các trường đại học từ lâu là “trụ cột cơ bản” của sự kiên cường và bản sắc Palestine. “Israel cũng tìm cách làm suy yếu sự gắn kết chính trị và xã hội Palestine trong các trường đại học bằng cách khoét sâu chia rẽ giữa các phe phái và tạo ra hỗn loạn,” ông nói.

Đối với bà Rania, đài tưởng niệm có vai trò khắc sâu tên các sinh viên liệt sĩ vào tâm trí thế hệ sinh viên Birzeit kế tiếp, trong đó có anh trai bà. “Tôi không thể phủ nhận mình cảm thấy đau đớn tột cùng khi đài tưởng niệm bị phá hủy,” bà nói. “Tôi nhận ra mục tiêu không chỉ là nhổ bỏ một vật thể hữu hình; tôi cảm nhận được bạo lực bị kìm nén mà Israel giáng lên chúng tôi.”

Đài tưởng niệm dựng năm 1996 vẫn đứng trong khuôn viên trường khi Fadi theo học tại Đại học Birzeit. Anh từng bị bắt giữ nhiều lần, tổng cộng 8 năm tù, và Israel không cho anh cơ hội mặc lễ phục tốt nghiệp. “Anh ấy thậm chí không hoàn thành nổi hai năm học vì bị bắt giữ và thương tích do đạn của binh sĩ liên tục,” bà Rania kể. “Vậy mà anh ấy yêu Đại học Birzeit tha thiết, thường đứng bên đài tưởng niệm, ngắm nhìn tên các sinh viên liệt sĩ, không bao giờ biết rằng một ngày nào đó tên mình cũng được thêm vào.”

Năm nay, con trai bà Rania nhập học năm nhất tại Đại học Birzeit. Ít lâu trước khi lớp học bắt đầu vào tháng 9, một sĩ quan Israel gọi điện cho cậu, đe dọa nếu cậu tham gia bất kỳ hoạt động sinh viên nào trong trường. “Hãy nhớ những gì chúng tao đã làm với chú mày,” họ cảnh báo.