Israel đối mặt 'làn sóng thần' di cư khi hàng nghìn người rời bỏ đất nước

Một nghiên cứu mới công bố của cơ quan thuế Israel cho thấy số người rời khỏi nước này trong năm 2023 và 2024 không chỉ cao hơn các năm trước mà còn tập trung ở nhóm có thu nhập chịu thuế cao hơn. Nghiên cứu này bổ sung vào loạt báo cáo gần đây chỉ ra rằng khi chính phủ Israel ngày càng cứng rắn và thiên hữu, nhiều người có trình độ học vấn cao và giàu có hơn đang rời bỏ đất nước.

Nhiều người Israel tự nhận là theo chủ nghĩa tự do cho rằng chính phủ của Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã khiến đất nước kém thế tục hơn và làm suy yếu tính độc lập của các thể chế, đặc biệt là tư pháp. Nỗ lực của chính phủ nhằm giảm bớt sự giám sát của tư pháp vào năm 2023 đã đưa hàng chục nghìn người Israel xuống đường biểu tình.

Lo ngại về bản chất của chính phủ trong giới tinh hoa có học thức ngày càng gia tăng sau cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu ngày 7/10/2023 và phản ứng của Israel - cuộc chiến khiến hơn 73.000 người Palestine thiệt mạng và xung đột trên nhiều mặt trận. Nhiều người cảm thấy bị mắc kẹt trong vòng xoáy xung đột liên miên do tính chất không hồi kết của các cuộc chiến.

Khảo sát của Đại học Tel Aviv công bố tháng 8 cho thấy gần 270.000 người Israel đã rời khỏi đất nước trong ba năm qua, dựa trên dữ liệu của Cục Thống kê Trung ương. Cụ thể, hơn 86.500 người rời đi vào năm 2023, khoảng 91.500 người trong năm 2024 và con số tương tự trong năm 2025.

Gilad Kariv, nghị sĩ đối lập, Chủ tịch Ủy ban Nhập cư, Hấp thụ và Cộng đồng người Do Thái của quốc hội Israel, cảnh báo nước này đang phải đối mặt với “làn sóng thần” di cư mà chính phủ không có biện pháp giải quyết.

Gánh nặng kỳ thị

Theo các nhà phân tích, những người rời Israel thường phải chịu sự kỳ thị, bởi nhiều người Israel, đặc biệt là phe thiên hữu, cho rằng nhập cư vào Israel là khát vọng tự nhiên của người Do Thái trên toàn thế giới. Thuật ngữ di cư mang giá trị đánh giá rõ ràng: “Aliyah” (nhập cư) nghĩa là “thăng tiến”, trong khi người di cư thường gọi là “yordim” – “những người đi xuống”.

Nhà nhân khẩu học Sergio Della Pergola cho rằng cán cân di cư của Israel từng rơi vào tình trạng âm nhưng chỉ trong thời gian ngắn và thường do khủng hoảng tài chính. Lần này, dòng người rời đi kéo dài suốt ba năm là điều đáng báo động. “Một số người rời đi để theo đuổi cơ hội nghề nghiệp, nhưng phần lớn là do cảm giác bất an về an ninh và lo ngại về định hướng chính trị của đất nước”, ông nói.

Della Pergola chỉ ra sự nổi bật của các nhân vật bị coi là “cực đoan”, như Bộ trưởng An ninh quốc gia Itamar Ben-Gvir – người gần đây kêu gọi tiêu diệt 30-40 người Palestine mỗi đêm ở Gaza, đã làm sâu sắc thêm sự phân cực chính trị. Tuy nhiên, ông cho rằng những nhân vật này chỉ là công cụ trong chiến lược chính trị của ông Netanyahu. “Đừng nhầm lẫn, tất cả đều là những người chơi trong dàn nhạc do Netanyahu chỉ huy”, ông nói.

Vấn đề kinh tế

Michael Ben-Gad, giáo sư tại Đại học City St George’s (London), nhận định việc giữ chân những người trẻ, có học thức và tư tưởng tự do là điều quan trọng để duy trì tăng trưởng của các nền kinh tế trẻ như Israel. Ông dẫn lại cảnh báo của các nhà kinh tế học nhiều thập kỷ trước rằng tương lai kinh tế và chính trị của Israel phụ thuộc vào khả năng đổi mới và phát triển.

Nghiên cứu định tính của Lilach Lev Ari, giáo sư về di cư và nhân khẩu học tại trường Cao đẳng Oranim, cho thấy những người có kỹ năng đổi mới và phát triển tốt nhất lại chiếm tỷ lệ không tương xứng trong số người rời đi, đặc biệt là nhóm nhập cư vào Mỹ. “Ngày càng có nhiều gia đình trẻ có học thức cao và thành đạt rời khỏi đất nước – một phần do cải cách tư pháp, bầu không khí chính trị – xã hội và chiến tranh”, bà nói. Bà nhấn mạnh làn sóng di cư kéo dài gần ba năm là điều cần phải “báo động”.

Nhà kinh tế chính trị Shir Hever đồng tình rằng di cư hàng loạt là một “câu chuyện khổng lồ”, nhưng cho rằng cuộc tranh luận tập trung quá nhiều vào việc ra đi của các chuyên gia thu nhập cao như bác sĩ mà ít chú ý đến y tá và các nhân viên thiết yếu khác. Ông cũng đặt câu hỏi về việc Israel phụ thuộc vào lợi thế nghiên cứu và phát triển: “Tại sao điều đó lại đúng với Israel mà không đúng với Romania? Có lẽ chỉ vì Israel cần lợi thế đó, bởi vì xét cho cùng, đây là một dự án thực dân.”