Israel đối mặt bất đồng gay gắt giữa Bộ Tài chính và Bộ Quốc phòng về chi phí chiến tranh

Bộ Tài chính và Bộ Quốc phòng Israel đang rơi vào cuộc xung đột sâu sắc xung quanh chi phí ngày càng tăng của các cuộc chiến liên tục tại khu vực, tạo thêm áp lực lớn lên ngân sách chính phủ. Quân đội Israel đã cảnh báo rằng nếu tranh cãi không được giải quyết, an ninh của đất nước có thể bị tổn hại.

Kể từ khi chiến tranh tại Gaza bắt đầu vào tháng 10/2023, Israel đã trải qua giai đoạn xung đột kéo dài nhất trong lịch sử. Lực lượng Israel đang triển khai tại Lebanon và Syria, tiếp tục chiếm đóng Gaza và Bờ Tây, đồng thời chuẩn bị cho khả năng đối đầu thêm với Iran. Tổng Tham mưu trưởng quân đội Israel, Trung tướng Eyal Zamir, cảnh báo các cuộc chiến này đang được tiến hành với “ngân khố trống rỗng”.

Ngân sách quốc phòng tăng gần mức kỷ lục

Chính phủ Israel đã cố gắng bơm thêm 15 tỷ shekel (5 tỷ USD) cho quân đội, theo trang tin YNet. Khoản bổ sung này sẽ nâng ngân sách quốc phòng năm 2026 lên 184 tỷ shekel (60,8 tỷ USD), mức cao gần kỷ lục trong lịch sử nước này, chỉ thấp hơn 188 tỷ shekel (62,2 tỷ USD) chi tiêu cho quân sự trong năm đầu xung đột tại Gaza. Dù vậy, căng thẳng giữa Bộ Quốc phòng và Bộ Tài chính vẫn tiếp tục gia tăng, bởi hai bên bất đồng sâu sắc về quy mô và cách quản lý chi tiêu quân sự.

Theo YNet, các quan chức cấp cao của Bộ Tài chính bác bỏ tuyên bố của quân đội rằng họ đang “trên bờ vực thẳm”. Họ cảnh báo nếu đáp ứng toàn bộ yêu cầu của quân đội, chi tiêu quân sự có thể chiếm tới gần một phần ba toàn bộ ngân sách nhà nước.

“Mọi thứ đều tốn tiền. Phương thức hoạt động duy nhất của họ là dùng vũ lực, như chúng ta đã thấy ở Lebanon, Syria, Gaza và Iran, nhưng họ dường như không bao giờ muốn nói về việc chi trả cho những điều đó”, Yossi Mekelberg, chuyên gia tư vấn cấp cao tại Chatham House, nhận định với Al Jazeera. “Vũ khí, đạn dược, binh lính và các khoản trợ cấp nếu họ bị thương – tất cả đều cần được tài trợ, điều mà họ hiếm khi muốn thảo luận”.

Tình thế khó cho Bộ trưởng Tài chính Smotrich

Bối cảnh chính trị phân mảnh của Israel làm phức tạp thêm bức tranh, theo Mekelberg. Các chính trị gia cạnh tranh cho những nhóm cử tri nhỏ và thường không khoan nhượng, những người khó nhìn thấy lợi ích ngoài lợi ích của chính họ. Điều này đặc biệt đúng với Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich, lãnh đạo đảng Tôn giáo Phục quốc cực hữu, một đảng có thể không vượt qua ngưỡng bầu cử để vào Knesset (Quốc hội Israel) sắp tới.

“Smotrich đang ở vị thế khó xử. Một mặt, ông cần sự ủng hộ của những người theo chủ nghĩa dân tộc cứng rắn – những người đòi tăng chi tiêu quân sự và ủng hộ chiếm đóng Bờ Tây. Mặt khác, là Bộ trưởng Tài chính, ông phải tìm cách thanh toán cho các khoản đó”, Mekelberg nói.

Trò chơi đổ lỗi giữa hai bộ

Các cuộc họp kín từ bên trong quân đội Israel đổ lỗi cho sự trì hoãn từ Bộ Tài chính gây ra hàng loạt kế hoạch cắt giảm chi tiêu quân sự, bao gồm giảm mạnh lực lượng dự bị tại Bộ Tư lệnh miền Bắc và miền Nam. Trong khi đó, Sư đoàn Bờ Tây được duy trì ở mức hiện tại dù căng thẳng an ninh gia tăng sau làn sóng bạo lực của người định cư chống lại người Palestine tại vùng lãnh thổ bị chiếm đóng.

Quân đội Israel cũng cảnh báo sẽ thu hẹp đáng kể hoạt động thu thập tình báo do phụ thuộc vào công nghệ đắt tiền. Đồng thời, quân đội cần chuẩn bị cho khả năng leo thang với Iran cùng các mối đe dọa khác như lực lượng Houthi ở Yemen và lực lượng dân quân Shia thân Iran tại Iraq. Tất cả đều đòi hỏi chi phí huấn luyện liên tục và lượng lớn phụ tùng, đạn dược.

Michael Ben-Gad, giáo sư kinh tế tại Đại học City St George’s (London), nhận định: “Các cơ quan gặp khó khăn thường đổ lỗi cho Bộ Tài chính về những vấn đề của họ, giống như cách chính phủ các nước đang phát triển đôi khi đổ lỗi cho IMF. Bộ Tài chính sẽ đảm bảo quân đội được cấp vốn. Hầu hết nhân viên bộ đều có người thân trong quân đội hoặc đã từng phục vụ quân ngũ”. Khó khăn chính trị, đặc biệt khi sắp đến bầu cử, là việc phải thể hiện sự ủng hộ quân đội.

“Smotrich có thể trả tiền ngay bây giờ và tăng thuế sau bầu cử, hoặc trả tiền ngay bây giờ và sau đó chỉ trích chính phủ kế tiếp vì đã làm điều đó”, Ben-Gad phân tích.

Chuẩn bị cho các cuộc chiến tương lai

Ít bộ trưởng tỏ ra muốn kiềm chế các hoạt động quân sự của Israel, bất chấp cảnh báo về “ngân khố trống rỗng”. Tại Bờ Tây, quân đội Israel thông báo chuẩn bị triển khai lực lượng quy mô lớn để ngăn chặn bạo lực của người định cư, vốn bị nhiều người trong chính phủ cáo buộc là được khuyến khích. Trong khi đó, Israel đang chuẩn bị cho khả năng leo thang xung đột với Iran. Hàng tỷ USD đang được chi để bổ sung kho đạn đã sử dụng trong cuộc chiến gần nhất với Iran và các nước láng giềng.

“Đó như một quy luật tự nhiên. Năm nào quân đội Israel cũng xin thêm tiền, và năm đó Bộ Tài chính sẽ cắt giảm khoảng 1-2% chi tiêu của tất cả các bộ khác để bù đắp”, nhà phân tích chính trị Israel Nimrod Flaschenberg nói với Al Jazeera. “Một học thuyết quân sự mới đang hình thành, trong đó quân đội Israel lập các tiền tuyến trên lãnh thổ đối phương, với những ‘vùng chết’ phía sau”.

“Nếu đây là học thuyết mới, nó có thể rất tốn kém, vì các tiền tuyến đó sẽ cần được bổ sung cả nhân lực lẫn trang thiết bị. Có thể có bất đồng về cách triển khai, nhưng không ai phản đối học thuyết xây dựng lực lượng”, Flaschenberg cho biết.