Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani đã có các cuộc gặp tại thủ đô Tehran của Iran, tập trung vào những vấn đề then chốt, trong đó có tương lai của eo biển Hormuz, giữa lúc cộng đồng quốc tế kỳ vọng đối thoại giữa Mỹ và Iran về việc chấm dứt chiến tranh sẽ được nối lại.
Ngày 27/8, Bộ Ngoại giao Qatar ra tuyên bố cho biết Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar đã thảo luận về một khuôn khổ đề xuất, bao gồm việc thiết lập hành lang vận chuyển tạm thời qua eo biển Hormuz và khả năng thực hiện “dự án chung” nhằm rà phá thủy lôi tại đây. Phía Iran cho rằng số thủy lôi này được đặt trong thời gian chiến tranh.
Tuyên bố cũng nêu rõ hai quan chức đã rà soát “những diễn biến mới nhất của tình hình khu vực… cùng các nỗ lực nhằm giảm leo thang và tạo điều kiện thích hợp cho đối thoại, góp phần tăng cường an ninh và ổn định khu vực”.
Sheikh Mohammed, người đồng thời giữ chức Thủ tướng và Ngoại trưởng Qatar, sau đó đã có các cuộc gặp riêng với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf.
Theo hãng tin Tasnim của Iran, ông Ghalibaf nhấn mạnh sự cần thiết phải giảm leo thang căng thẳng khu vực. Hai bên cũng trao đổi quan điểm về những diễn biến hiện tại và các nỗ lực tạo điều kiện thuận lợi để nối lại đối thoại.
Trên mạng xã hội X, Sheikh Mohammed viết: “Qatar tin rằng đối thoại và giải pháp ngoại giao vẫn là con đường tối ưu để giải quyết bất đồng và vượt qua khủng hoảng”. Ông nhấn mạnh các cuộc thảo luận tại Tehran là “sự khẳng định cho những nỗ lực liên tục nhằm giảm leo thang căng thẳng… đồng thời mở ra cánh cửa cho các giải pháp hòa bình – trong đó có việc nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng tự do hàng hải ở eo biển Hormuz theo luật pháp quốc tế”.
Chuyến thăm của Sheikh Mohammed diễn ra sau một tuần ngoại giao dày đặc tại Iran với các cuộc gặp riêng rẽ với Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi và các quan chức cấp cao Pakistan nhằm tìm cách chấm dứt chiến tranh Mỹ-Israel chống Iran và mở lại tuyến đường thủy chiến lược, nơi khoảng 20% lượng dầu thế giới đi qua trong thời bình.
Cùng với vai trò trung gian của Pakistan, Qatar đã đóng vai trò quan trọng trong việc đạt được lệnh ngừng bắn vào tháng 4 và bản ghi nhớ tháng 6 giữa Iran và Mỹ, nhưng các thỏa thuận này sau đó đã sụp đổ.
Phóng viên Osama Bin Javaid của Al Jazeera tại Doha nhận định cuộc gặp giữa quan chức Qatar và Iran cho thấy “vẫn có hy vọng đạt được thỏa thuận… bởi dường như giờ đây đã có nhận thức rằng vẫn còn dư địa cho đàm phán, hòa giải và quay lại bàn đối thoại”.
Phóng viên Sinem Koseoglu của Al Jazeera tại Tehran lưu ý rằng “mặc dù chắc chắn có động lực ngoại giao ở Tehran”, vẫn cần thận trọng vì “chưa có thỏa thuận nào”, khi các quan chức Iran hiện mới chỉ gặp các nhà trung gian là Pakistan và Qatar.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 26/8 nói với Al Jazeera rằng ông “không vội” nối lại đàm phán với Iran để chấm dứt chiến tranh ở Trung Đông.
Kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh vào ngày 28/2, Iran đã duy trì kiểm soát chặt chẽ eo biển Hormuz, còn Washington áp đặt phong tỏa hải quân đáp trả đối với các cảng của Iran.
Iran đã nhiều tuần đàm phán với Oman để đạt được khuôn khổ và thỏa thuận đề xuất. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 26/8 cho biết hai nước đã thống nhất về phân chia phần nước và doanh thu thu được từ việc quản lý tuyến đường thủy này.
Tuy nhiên, Tehran vẫn nhấn mạnh sẽ không mở lại eo biển trừ khi Washington đáp ứng các yêu cầu, bao gồm dỡ bỏ phong tỏa hải quân, giải phóng tài sản Iran ở nước ngoài và gỡ bỏ các lệnh trừng phạt dầu mỏ. Kể từ khi chiến tranh bùng nổ, lực lượng Iran đã yêu cầu tàu thuyền phải xin phép khi đi qua tuyến đường thủy này và đã tấn công các tàu không tuân thủ. Tehran cũng tìm cách áp phí dịch vụ đối với tàu sử dụng eo biển, động thái vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Washington và các nước trong khu vực.
