Iran và Israel không kích lẫn nhau: Thỏa thuận ngừng bắn có còn hiệu lực?

Rạng sáng 8/6, Israel tiến hành các cuộc tấn công trên khắp Iran, với các vụ nổ được ghi nhận tại Tehran, Tabriz, Karaj và Isfahan. Đây là sự leo thang nghiêm trọng nhất giữa hai nước kể từ khi một lệnh ngừng bắn mong manh có hiệu lực vào tháng 4.

Các cuộc tấn công diễn ra vài giờ sau khi Iran phóng một loạt tên lửa về phía bắc Israel. Tehran cáo buộc Israel liên tục vi phạm lệnh ngừng bắn thông qua các hoạt động quân sự ở Lebanon nhằm vào Hezbollah, đồng minh thân cận nhất của Iran tại nước này.

Trong diễn biến liên quan, Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 7/6 đã kêu gọi cả hai bên ngừng tấn công lẫn nhau, đồng thời nhấn mạnh Washington “nắm quyền quyết định” trong mọi vấn đề. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng bất đồng lớn giữa Mỹ và Israel về cách xử lý các cuộc đàm phán với Iran có thể đang nổi lên.

Diễn biến leo thang

Căng thẳng đã gia tăng trong nhiều ngày qua. Ngày 7/6, Israel không kích vùng ngoại ô phía nam Beirut, khiến ít nhất hai người thiệt mạng và 20 người bị thương, bất chấp một lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian được Israel và Lebanon công bố ngày 4/6.

Ngay sau đó, Iran phóng tên lửa về phía bắc Israel, được mô tả là hành động trả đũa vụ tấn công Beirut. Phần lớn tên lửa bị đánh chặn, với mảnh vỡ rơi xuống tận Jordan và Bờ Tây trên đường bay tới Israel.

Israel đáp trả bằng các cuộc tấn công vào miền trung và miền tây Iran, trong khi Tehran đã phóng đợt tấn công thứ hai. Theo tờ Haaretz, Iran đã phóng khoảng 30 tên lửa đạn đạo kể từ đêm 7/6. Các tên lửa cũng được phóng từ Yemen, với lực lượng Houthi nhận trách nhiệm, trong khi Hezbollah vẫn tham gia đẩy lùi cuộc xâm lược miền nam Lebanon của Israel.

Đây là cuộc tấn công tên lửa trực tiếp đầu tiên của Iran nhằm vào Israel kể từ lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian hồi tháng 4, và là lần đầu tiên Tehran trả đũa các cuộc tấn công của Israel ở Lebanon bằng tên lửa phóng từ lãnh thổ Iran.

Israel có đi ngược lại Mỹ?

Tổng thống Trump tuyên bố Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cuối cùng sẽ phải chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào giữa Washington và Tehran. “Tôi nắm quyền quyết định. Tôi quyết định mọi thứ. Ông ấy không quyết định”, Trump nói với Financial Times.

Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau tuyên bố của Trump, Israel tấn công các mục tiêu bên trong Iran, cho thấy khoảng cách rõ rệt giữa Washington kêu gọi kiềm chế và hành động leo thang của Israel.

Một số nhà phân tích cho rằng hành động của Israel có nguy cơ làm xói mòn uy tín của Trump trong khu vực. “Bằng cách thách thức Trump, Israel đã không chỉ thách thức phương trình mới của Iran; nó cũng làm suy yếu uy tín của Trump”, Trita Parsi, Phó chủ tịch điều hành Viện Quincy cho biết.

Ý nghĩa với lệnh ngừng bắn Lebanon

Xung đột giữa Israel và Hezbollah ở Lebanon hiện là tâm điểm của sự leo thang khu vực mới nhất. Dù lệnh ngừng bắn đầu tiên do Mỹ làm trung gian được công bố hôm 16/4, các lực lượng Israel vẫn tiếp tục xâm lược và chiếm đóng miền nam Lebanon. Israel kiểm soát khoảng 2.000 km vuông lãnh thổ Lebanon - gần 1/5 diện tích đất nước này.

Kể từ đầu tháng 3, hơn 3.000 người đã thiệt mạng ở Lebanon và hơn 1 triệu người phải di dời khỏi nhà cửa. Israel cũng tiếp tục các cuộc tấn công định kỳ nhằm vào vùng ngoại ô phía nam Beirut, với hơn 600 người thiệt mạng kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.

Chính quyền Trump hôm 3/6 thông báo Israel và Lebanon đã đồng ý lệnh ngừng bắn mới do Mỹ làm trung gian, nhưng ngay lập tức bị Hezbollah bác bỏ. Thỏa thuận này kêu gọi Hezbollah rút lui về phía bắc sông Litani nhưng không có cam kết tương ứng về việc Israel rút khỏi miền nam Lebanon.

Các nhà phân tích cho rằng Washington và Israel đã cố gắng tách xung đột Lebanon khỏi các cuộc đàm phán rộng hơn giữa Mỹ và Iran. Sự can thiệp mới nhất của Tehran cho thấy nỗ lực đó có thể đã thất bại.

“Quyết định của Tehran đáp trả một cuộc tấn công vào Lebanon bằng tên lửa phóng từ lãnh thổ của mình là diễn biến có ý nghĩa quan trọng”, Tiến sĩ Hamidreza Azizi, chuyên gia chính sách đối ngoại Iran tại Viện Đức về các vấn đề an ninh và quốc tế, nhận định. “Điều đó cụ thể hóa lập trường trước đó của Ngoại trưởng Iran rằng lệnh ngừng bắn áp dụng trên tất cả các mặt trận, và việc vi phạm ở một mặt trận là vi phạm ở tất cả”.

Liệu có quay lại chiến tranh toàn diện?

Xung đột ở Lebanon hiện dường như gắn chặt với cuộc đối đầu rộng hơn giữa Iran và Mỹ-Israel. Các nhà phân tích cho rằng Iran đã tính toán kỹ lưỡng trong phản ứng của mình. “Đó là một cuộc tấn công có quy mô hạn chế, phần lớn bị đánh chặn, và không gây thương vong nào”, Azizi nói.

Câu hỏi quan trọng hiện nay là liệu Mỹ có can thiệp trực tiếp hay không. Điều này dường như khó xảy ra vào lúc này, do những tuyên bố liên tục của Trump rằng vẫn có thể đạt được một lệnh ngừng bắn rộng hơn và mong muốn tránh một cuộc chiến khu vực khác, đặc biệt vì tác động đến giá dầu liên quan tới sự biến động thị trường Mỹ.

Iran cũng nắm giữ đòn bẩy đáng kể. Bất chấp căng thẳng gia tăng, chưa có cuộc tấn công nào được xác nhận nhằm vào các cơ sở quân sự Mỹ ở Vùng Vịnh. Các nhà phân tích cho rằng bất kỳ sự can thiệp trực tiếp nào của Mỹ đều có thể làm tăng đáng kể nguy cơ Iran trả đũa các cơ sở và cơ sở hạ tầng quân sự trong khu vực.

“Những sự kiện gần đây cho thấy niềm tin của Iran rằng áp lực quân sự, chứ không chỉ ngoại giao đơn thuần, sẽ tạo ra đòn bẩy”, Azizi kết luận. “Khoảng cách giữa sự ưa thích kiềm chế của Washington và sự ưa thích đáp trả của Israel là nơi mà một chu kỳ leo thang mới rất có thể sẽ bắt đầu”.