Iran tiếp tục tấn công Mỹ, thỏa thuận song phương đứng trước nguy cơ đổ vỡ

Tehran, Iran – Thỏa thuận ghi nhớ (MoU) được ký vào tuần trước giữa Iran và Mỹ đang đứng trước nguy cơ sụp đổ sau hai đêm giao tranh quân sự tại eo biển Hormuz, cùng với một thỏa thuận khung cho phép lực lượng Israel duy trì hiện diện tại Lebanon.

Ngày 28/6, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) công bố video phóng tên lửa đạn đạo vào căn cứ không quân Ali Al Salem của Mỹ ở Kuwait và Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ tại Bahrain để trả đũa các cuộc không kích của Mỹ. Trên tên lửa có dòng chữ "chiến tranh thất bại" bằng tiếng Anh và Ba Tư nhắm vào Tổng thống Donald Trump.

Vụ việc xảy ra sau khi Mỹ phối hợp với Oman và Tổ chức Hàng hải Quốc tế đưa tàu thuyền qua eo biển Hormuz, buộc nhiều tàu phải đi qua lãnh hải Oman. IRGC sau đó đã dùng máy bay không người lái tấn công một tàu container và một tàu chở dầu nhằm ép giao thông quay lại vùng biển Iran.

Phát biểu tại Iraq ngày 28/6, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố Tehran sẽ quản lý toàn bộ tuyến đường thủy chiến lược này trong 30 ngày trước khi cho phép lưu thông trở lại. Ông nhấn mạnh điều khoản đầu tiên của MoU ngày 17/6 yêu cầu các hoạt động quân sự phải chấm dứt ngay lập tức trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon, đồng thời kêu gọi Mỹ gây áp lực để Israel ngừng tấn công miền Nam Lebanon.

Thỏa thuận khung do Mỹ làm trung gian ký giữa Israel và Lebanon vào ngày 26/6 cho phép quân đội Israel ở lại miền Nam Lebanon cho đến khi Hezbollah giải giáp hoàn toàn. Hezbollah ngay lập tức bác bỏ thỏa thuận, gọi đó là "sự sỉ nhục và đầu hàng" chủ quyền của Lebanon.

Bà Negar Mortazavi, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chính sách Quốc tế, cho rằng vấn đề Lebanon sẽ tác động tiêu cực đến MoU vì Hezbollah không tham gia và các thỏa thuận ngừng bắn trước đây giữa Lebanon và Israel thường xuyên bị vi phạm. Bà nhận định việc gián đoạn xuất khẩu dầu mỏ qua eo biển Hormuz đã khiến thị trường biến động mạnh và tạo ra đòn bẩy lớn cho Iran: "Họ đang dùng đòn bẩy đó đến mức tối đa, không quay lại trạng thái trước chiến tranh".

Ngày 28/6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Chánh án Gholam-Hossein Mohseni-Ejei có cuộc họp ba bên công khai đầu tiên kể từ khi chiến tranh bùng nổ hơn bốn tháng trước. Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei, người kế nhiệm cha mình sau cuộc không kích của Mỹ-Israel, vẫn chưa xuất hiện nhưng một thông điệp mới được cho là của ông vào ngày 28/6 nói rằng "tội phạm phải bị trừng phạt".

Ở trong nước, hơn 60 nghị sĩ cứng rắn đã hoãn kế hoạch phản đối việc Quốc hội đóng cửa sau khi chủ tịch Quốc hội cho biết sẽ triệu tập họp trở lại sau lễ an táng ông Khamenei vào tháng tới. Trên các đường phố Tehran, nhiều người ủng hộ IRGC tiếp tục biểu tình, kêu gọi tấn công thêm để đạt được nhượng bộ từ Mỹ.

Tuy nhiên, không ít người cho rằng các yêu cầu nhượng bộ từ Mỹ và Israel là không thực tế. Bình luận viên Vahid Ashtari cho rằng Iran không thể làm gì trước phong tỏa của Mỹ và thiếu tiêm kích để tấn công Washington: "Chúng ta có tên lửa và máy bay không người lái để phòng thủ bất đối xứng, nhưng không thể trả thù cho ông Khamenei hay tướng Soleimani".

Thị trường tài chính Iran phản ứng tiêu cực sau hai đêm tấn công: đồng rial mất giá so với mức tăng sau khi ký MoU, xuống còn 1,7 triệu rial đổi một đô la Mỹ trên thị trường chợ đen Tehran. Chỉ số chính của Sở Giao dịch Chứng khoán Tehran mất hơn 100.000 điểm, đóng cửa ở mức hơn 5 triệu điểm ngày 28/6.

Anh Vahid, thợ sửa xe 37 tuổi tại chợ Grand Bazaar Tehran, cho biết phụ tùng ô tô ngoại nhập ngày càng khan hiếm và giá cả tăng nhanh. “Tôi nghĩ chiến tranh sẽ lại nổ ra trong vài tháng tới, một số người trong chợ cũng nghĩ vậy,” anh nói.