Iran lên án các cuộc tấn công của Mỹ là 'vi phạm nghiêm trọng', tuyên bố sẵn sàng đáp trả

Bộ Ngoại giao Iran ngày 27/5 tuyên bố các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào tỉnh Hormozgan ở miền nam nước này là “vi phạm nghiêm trọng” lệnh ngừng bắn đang được thực thi từ đầu tháng 4. Lệnh ngừng bắn vốn đã mong manh nay càng trở nên bấp bênh sau khi Washington tiến hành các đòn tấn công mới.

Chỉ huy Lực lượng Không quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, Seyed Majid Moosavi, tuyên bố trong một bài đăng trên nền tảng X rằng “đàm phán với kẻ thù là mất mát thuần túy” và khẳng định lực lượng này “luôn trong tình trạng cảnh giác cao độ, hoàn toàn sẵn sàng cho một phản ứng quyết định, nhanh chóng” và đang chờ lệnh cuối cùng từ tổng tư lệnh. Moosavi cho biết Lực lượng Không quân, đơn vị phụ trách các chương trình tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái chiến lược của Iran, đã sẵn sàng đáp trả.

Các cuộc tấn công diễn ra giữa lúc đàm phán căng thẳng

Trong bối cảnh đó, cả Mỹ và Iran trước đó đều cho biết đã đạt được tiến triển trong các cuộc đàm phán về một biên bản ghi nhớ có thể chấm dứt chiến tranh và nối lại hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz đang bị phong tỏa. Nhà đàm phán cấp cao của Iran, Mohammad Baqr Qalibaf, cùng Bộ trưởng Ngoại giao và Thống đốc Ngân hàng Trung ương đã có mặt tại Doha hôm 26/5 để hội đàm với Thủ tướng Qatar về một thỏa thuận tiềm năng.

Truyền thông nhà nước Iran đưa tin Qalibaf đã trở về nước sau các cuộc tham vấn với các quan chức Qatar. Hãng tin Tasnim của Iran dẫn nguồn tin từ nhóm đàm phán cho biết ông đang tìm kiếm thỏa thuận về việc giải phóng khoảng 24 tỷ USD tiền của Iran bị đóng băng ở nước ngoài như một phần của biên bản ghi nhớ. Hãng tin Fars dẫn một nguồn tin cho biết việc rã đông số tiền này là trở ngại cuối cùng để hoàn tất biên bản ghi nhớ.

Theo các nguồn tin Iran, một thỏa thuận ban đầu sẽ bao gồm việc chấm dứt chiến tranh trên tất cả các mặt trận, thiết lập khuôn khổ 30 ngày cho hoạt động di chuyển qua eo biển Hormuz và có thể cung cấp một số cứu trợ tài chính. Các vấn đề phức tạp hơn như chương trình hạt nhân của Iran sẽ được đàm phán trong giai đoạn hai. Iran hiện đang cho một số tàu đi qua, ưu tiên các tàu liên quan đến các nước có liên minh hoặc quan hệ chặt chẽ với Tehran, đồng thời ký kết các thỏa thuận giữa chính phủ với nhau.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố mục tiêu chính của cuộc chiến là ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân từ uranium đã làm giàu cao độ. Tehran liên tục bác bỏ cáo buộc này. Trong một bài đăng dài trên Truth Social hôm 26/5, Trump cho biết các cuộc đàm phán với Iran đang diễn ra “tốt đẹp”, nhưng cảnh báo sẽ có các cuộc tấn công mới nếu đàm phán thất bại.

Eo biển Hormuz: 'Bằng cách này hay cách khác'

Sau các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu mà Mỹ cho là bao gồm tàu đặt thủy lôi và các bệ phóng tên lửa, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố với các phóng viên trên máy bay tại Jaipur, Ấn Độ rằng eo biển Hormuz phải được mở “bằng cách này hay cách khác”.

Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ cho biết đã tiến hành các cuộc tấn công mới nhằm “bảo vệ binh sĩ của chúng tôi trước các mối đe dọa từ lực lượng Iran”. Cơ quan Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) hôm 27/5 thông báo một tàu chở dầu đã báo cáo về một vụ nổ bên ngoài mạn trái của tàu, gần mực nước, cách thủ đô Muscat của Oman 60 hải lý. UKMTO cho biết tàu và thủy thủ đoàn an toàn, mặc dù tàu chở dầu báo cáo một số nhiên liệu đã tràn ra biển.

Cuộc chiến bắt đầu bằng các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran từ ngày 28/2, đã gây ra cú sốc nguồn cung dầu mỏ chưa từng có, đẩy giá dầu cùng chi phí nhiên liệu, phân bón và thực phẩm tăng cao.

Vệ binh Cách mạng cảnh báo đáp trả

Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố hôm 27/5 rằng họ có quyền trả đũa. Lực lượng này cho biết các đơn vị phòng không đã bắn hạ một máy bay không người lái của Mỹ và bắn vào một máy bay không người lái khác cùng một máy bay chiến đấu mà họ cho là đã xâm phạm không phận Iran trên vùng Vịnh. Trong một bài đăng trên kênh Telegram nhân dịp hành hương hàng năm, Lãnh tụ tối cao Iran, Đại giáo chủ Mojtaba Khamenei tuyên bố: “Chiếc đồng hồ không thể quay ngược và các quốc gia cùng vùng đất trong khu vực sẽ không còn là lá chắn cho các căn cứ của Mỹ nữa”.

Vai trò của Israel và những căng thẳng khu vực

Trong một diễn biến khác cho thấy căng thẳng khu vực, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố hôm 26/5 rằng Israel sẽ tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào Hezbollah ở Lebanon. Sau tuyên bố này, Israel đã gia tăng tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cuộc tấn công. Bộ Y tế Lebanon cho biết 12 người thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel qua đêm vào thị trấn Mashghara.

Giáo sư Lorenzo Kamel từ Đại học Turin (Italy) nhận định với Al Jazeera rằng để thỏa thuận hòa bình Mỹ-Iran có hiệu quả, Washington phải “kiềm chế” Netanyahu. Theo ông, Netanyahu cần đóng vai trò là nhà lãnh đạo thời chiến không thể thiếu cho đến cuộc bầu cử ở Israel. Trong khi đó, chuyên gia Mohammad Eslamy từ Đại học Tehran cho rằng Iran có thể tấn công Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) nếu Israel tiếp tục ném bom Lebanon. Ông phân tích rằng Netanyahu muốn loại Lebanon khỏi thỏa thuận trước khi Iran và Mỹ đạt được thỏa thuận. Eslamy cũng nhận định Tổng thống Trump đang cân nhắc leo thang quân sự ở Vịnh Ba Tư để gây áp lực lên Iran trong khi hai bên đang thảo luận các khía cạnh quan trọng của thỏa thuận.