Iran khẳng định không nhượng uranium, hàng loạt cuộc gặp ngoại giao giữa căng thẳng chiến sự

Trong những ngày gần đây, khu vực Trung Đông chứng kiến một loạt hoạt động ngoại giao dồn dập, với hy vọng về một bước đột phá nhằm chấm dứt cuộc chiến mà Mỹ và Israel đang tiến hành nhằm vào Iran. Tuy nhiên, Tehran vẫn giữ lập trường cứng rắn về chương trình hạt nhân gây tranh cãi của mình, trong khi các tín hiệu quân sự cho thấy nguy cơ xung đột mới vẫn hiện hữu.

Các cuộc gặp dồn dập

Hôm thứ Tư, Tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir có mặt tại Tehran để thảo luận về cuộc chiến và những căng thẳng gần đây tại Yemen. Chuyến đi diễn ra trong bối cảnh lo ngại về một đợt bùng phát xung đột mới trong khu vực.

Trước đó, hôm thứ Hai, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã tới Tehran sau khi tham dự một cuộc họp với các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) một ngày trước đó. Cũng có những dấu hiệu cho thấy các quan chức Arab khác đã đến Tehran.

Theo các nguồn tin, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã gặp các quan chức an ninh Israel hồi đầu tuần. Tuy vậy, các cuộc gặp này dường như không làm giảm bớt triển vọng về một cuộc chiến mới.

Lập trường cứng rắn về hạt nhân

Phát biểu sau cuộc gặp với ông Munir, Mohsen Rezaei, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, khẳng định: "Không một gam uranium làm giàu nào sẽ bị đưa ra khỏi Iran." Tuy nhiên, ông không loại trừ khả năng pha loãng lượng uranium làm giàu cao ngay trong nước dưới sự giám sát của các thanh sát viên — một phương án mà Iran từng đề xuất trước đây.

Chính quyền Iran trình bày chương trình hạt nhân đã tồn tại hàng thập kỷ này như một quyền chủ quyền và một thành tựu đạt được bất chấp các cuộc không kích, phá hoại và ám sát. Ông Rezaei hôm thứ Ba gọi đây là "tài sản quốc gia".

Iran cũng sử dụng uranium làm giàu thấp cho các mục đích dân sự như sản xuất dược phẩm phóng xạ và phát điện tại nhà máy Bushehr với sự hợp tác của Nga.

Giới chức Iran lập luận rằng từ bỏ chương trình hạt nhân dưới áp lực quân sự sẽ đồng nghĩa với đầu hàng, trong khi không có gì bảo đảm nước này không tiếp tục bị tấn công.

Từ khi chiến sự bắt đầu, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần nhấn mạnh mong muốn tháo dỡ chương trình hạt nhân Iran. Tuy nhiên, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance hồi đầu tháng gợi ý rằng một sự cắt giảm "có ý nghĩa" về năng lực làm giàu có thể đáp ứng các yêu cầu của Washington.

Vấn đề hạt nhân và giám sát

Trước các cuộc tấn công của Israel và Mỹ nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6/2025, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) ước tính Tehran sở hữu 440 kg uranium làm giàu tới 60%. Một quả bom hạt nhân cần mức làm giàu trên 90%.

Các cuộc tấn công, cùng những đợt không kích tiếp theo của Mỹ và Israel vào các cơ sở hạt nhân trong năm 2026, đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho hạ tầng hạt nhân của Iran. Do IAEA không thể thanh sát các cơ sở then chốt, quy mô, tình trạng và vị trí hiện tại của phần lớn kho uranium làm giàu của Iran vẫn chưa được xác minh.

Tehran đã từ chối cho IAEA thanh sát các cơ sở hạt nhân kể từ khi chiến sự bắt đầu, cáo buộc cơ quan này thúc đẩy lợi ích của phương Tây thông qua việc thông qua các nghị quyết và chuyển hồ sơ hạt nhân lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Giới chức Iran khẳng định họ không theo đuổi bom hạt nhân. Tuy nhiên, các quan chức cấp cao như ông Rezaei đã công khai đặt câu hỏi về tính hợp lý của việc tiếp tục là thành viên Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân quốc tế (NPT) nếu các cơ sở hạt nhân và hạ tầng khác của Iran tiếp tục bị tấn công.

Điều kiện của Tehran

Phát biểu tại một hội nghị dành cho các nhà xuất khẩu Iran tại Tehran hôm thứ Tư, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cảnh báo nước này đối mặt với nguy cơ bị tấn công thêm và các lệnh trừng phạt kinh tế mở rộng. "Thực tế là đất nước đang thực sự trong điều kiện chiến tranh và cuộc chiến vẫn tiếp diễn. Chúng ta chưa đạt được điều kiện hòa bình và còn xa mới tới đó, nên mọi quyết định phải được đưa ra trong điều kiện chiến tranh", ông nói.

Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf nói với ông Munir rằng Iran "không có gì mới" để nói với Washington và mong muốn các điều kiện đã đề xuất tại New York hồi tháng trước được thực hiện để mở lại eo biển Hormuz trong vòng bảy ngày.

Giới trung gian không công bố chi tiết các đề xuất đưa ra với Tehran trong tuần này, nhưng được cho là đã được thông báo rằng Mỹ cần xây dựng lòng tin bằng cách chấp nhận các điều kiện của Iran. Những điều kiện này bao gồm việc quay lại biên bản ghi nhớ hồi tháng 6 và công nhận thỏa thuận Iran - Oman về việc quá cảnh tạm thời qua eo biển Hormuz.

Ngoài cam kết đàm phán ngay về một thỏa thuận lớn hơn liên quan đến vấn đề hạt nhân của Iran, biên bản ghi nhớ còn bao gồm việc dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng phía nam Iran, miễn trừ các lệnh trừng phạt dầu mỏ, giải phóng tài sản của Iran và chấm dứt các hoạt động quân sự tại Lebanon cùng các điểm nóng khu vực khác.

Triển vọng đàm phán và nguy cơ quân sự

Bà Ellie Geranmayeh, chuyên gia cấp cao và phó giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, nhận định rõ ràng Tehran sẽ không từ bỏ uranium làm giàu nếu không có bảo đảm về việc nới lỏng trừng phạt.

"Người Iran đã nói rất rõ, và tôi không thấy bằng chứng nào cho thấy điều đó thay đổi, rằng họ sẵn sàng đàm phán về số phận của lượng uranium làm giàu cao hoặc về việc tiếp cận cho các thanh sát viên quốc tế, nhưng điều đó phải gắn trực tiếp với một nghị định thư thực thi rất rõ ràng về việc Mỹ nới lỏng trừng phạt", bà nói với Al Jazeera. "Hiện tại chúng ta còn rất xa loại đàm phán đó."

Theo các phương tiện truyền thông Mỹ dẫn lời các quan chức giấu tên, hôm thứ Ba, Lầu Năm Góc đang điều nhóm tác chiến tàu sân bay USS Theodore Roosevelt và một đơn vị thủy quân lục chiến tới Trung Đông. Động thái này sẽ mang lại cho Tổng thống Trump nhiều phương án tấn công sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11.

Trong những tuần gần đây, ông Trump và các quan chức đã thảo luận thêm về một loạt hoạt động quân sự, bao gồm tấn công núi Pickaxe của Iran nhằm làm suy giảm các cơ sở hạt nhân bên trong, và thả "mẹ của mọi loại bom" xuống các cơ sở hạt nhân và năng lượng. Họ cũng từng nêu ý tưởng chiếm các đảo phía nam của Iran trên eo biển Hormuz và ám sát thêm các quan chức Iran.

Kênh truyền hình nhà nước Press TV của Iran dẫn lời một quan chức an ninh giấu tên cho biết hôm thứ Tư rằng các nhà hoạch định chính sách tại Tehran đã chọn phương án tiến tới "không giới hạn và không kiềm chế" nếu có thêm các cuộc tấn công hoặc ám sát của Mỹ và Israel.

Bà Geranmayeh lưu ý Tehran cũng đã hỗ trợ đồng minh Houthi tại Yemen trong các bước tiến dọc eo biển Bab al-Mandeb, và thậm chí cân nhắc các cuộc tấn công phủ đầu nhằm gây sức ép với Mỹ trước thềm bầu cử.

"Một điều chúng ta nên theo dõi là việc Israel và Mỹ kết hợp lực lượng trong các cuộc tấn công quân sự sau bầu cử tại Israel và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ", bà nói, sau khi ông Trump công khai ủng hộ nỗ lực tái tranh cử của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.