Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 22/7 cho biết Tehran sẵn sàng trở lại các điều khoản của thỏa thuận tạm thời đạt được với Mỹ vào tháng 6, vốn nhằm tiến tới chấm dứt chiến tranh, với điều kiện Washington cũng phải thực hiện các cam kết tương ứng.
Phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) ở Bishkek, Kyrgyzstan hôm 22/7, Tổng thống Pezeshkian nêu rõ: “Tôi tuyên bố rõ ràng rằng nếu Mỹ quay trở lại với các cam kết trong biên bản ghi nhớ, Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ ngay lập tức đáp lại”. Tuyên bố được hãng thông tấn nhà nước IRNA trích dẫn, diễn ra một ngày sau cuộc đụng độ trực tiếp đầu tiên giữa Mỹ và Iran trong gần một tháng.
Cụ thể, lực lượng Mỹ tấn công đảo Larak, khiến Iran trả đũa bằng các cuộc tập kích vào hai căn cứ không quân của Mỹ tại Jordan. Đây là diễn biến leo thang mới nhất trong chuỗi căng thẳng kéo dài nhiều tháng qua, tập trung chủ yếu ở khu vực eo biển Hormuz.
Vào giữa tháng 6, Iran và Mỹ đã ký một biên bản ghi nhớ (MoU) do Pakistan và Qatar làm trung gian, trong đó quy định gia hạn lệnh ngừng bắn và mở ra giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày nhằm chấm dứt cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28/2 khi Mỹ và Israel không kích Tehran.
Theo các điều khoản của MoU, Iran đồng ý rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz và cho phép tàu thuyền đi qua trong thời gian này. Đổi lại, Mỹ cam kết chấm dứt phong tỏa hải quân, dỡ bỏ trừng phạt, cấp phép miễn trừ cho xuất khẩu dầu mỏ của Iran và bắt đầu xây dựng gói tái thiết cho nước này.
Tuy nhiên, lệnh ngừng bắn sụp đổ chỉ sau vài tuần khi hai bên tiếp tục không kích lẫn nhau trong bối cảnh Iran tấn công tàu thương mại tại eo biển Hormuz. MoU sau đó đã hết hiệu lực vào tháng trước.
Tổng thống Pezeshkian chỉ trích: “Cam kết của Mỹ đối với văn bản do tổng thống nước đó ký chỉ kéo dài chưa đầy hai tuần, sau đó là những đòi hỏi quá đáng và sự nuốt lời, điều này vẫn tiếp diễn đến nay”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cũng nhấn mạnh Mỹ đã “phá vỡ lời hứa” theo MoU.
Về phía trung gian, Bộ trưởng Ngoại giao Pakistan Ishaq Dar tuyên bố hôm 22/7 rằng việc “thực thi chân thành” MoU ký tháng 6 vẫn là “con đường duy nhất phía trước” để chấm dứt cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Majed al-Ansari cũng cảnh báo “việc quay lại leo thang trong khu vực không có lợi cho ai” và cho biết Qatar đang làm việc với tất cả các bên để đạt giải pháp hòa bình, đồng thời tái mở eo biển Hormuz.
Tuần trước, các quan chức từ Pakistan, Qatar và Oman đã tới Tehran để đàm phán trong nỗ lực ngoại giao mới, trước loạt tấn công gần nhất giữa Iran và Mỹ.
