Iran vẫn chưa quyết định nối lại đàm phán với Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh, giữa lúc hai bên còn bất đồng về việc vi phạm lệnh ngừng bắn và tương lai của eo biển Hormuz.
“Chúng tôi chưa đưa ra quyết định nối lại đàm phán với Mỹ”, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi viết trên Telegram hôm 16/8, nhắc lại phát biểu trước đó với hãng tin Shahrara News.
Theo ông Araghchi, các bên trung gian từ Qatar và Pakistan đang trao đổi thông điệp và liên lạc với Iran, “nhưng điều đó không có nghĩa là đàm phán”.
Ngoại trưởng Iran đổ lỗi cho Mỹ về việc bạo lực tái bùng phát sau khi hai bên ký biên bản ghi nhớ tại Pakistan hồi tháng 6, đồng thời cho rằng cần xác định một con đường mới để thoát khỏi xung đột.
Ông cho biết Iran đang phối hợp với Oman về quy trình kỹ thuật để thiết lập các tuyến vận chuyển mới trong eo biển Hormuz, nhưng việc tàu thuyền đi qua phụ thuộc vào một giải pháp chính trị.
“Các tuyến đường tồn tại trước đây không còn hoạt động và cần xác định tuyến mới. Chúng tôi hiện đang thiết kế một tuyến đường tạm thời sẽ trở thành tuyến chính thức trong các giai đoạn tiếp theo”, nhà ngoại giao Iran nói.
Ông nhấn mạnh “việc giao thông vận tải qua eo biển Hormuz có được nối lại hay không phụ thuộc vào việc đáp ứng các điều kiện khác mà Mỹ phải tuân thủ”.
Phát biểu của ông Araghchi được đưa ra cùng ngày Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố: “Sau khi chúng ta đánh bại Iran… tôi sẽ tuyên bố eo biển Hormuz là lãnh thổ của Mỹ”.
Đáp lại, Thứ trưởng Ngoại giao Iran phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi viết trên mạng xã hội X rằng “eo biển Hormuz đã là của Iran, đang là của Iran và sẽ mãi là của Iran”.
Trong khi hai bên liên tục đưa ra tuyên bố, quyền kiểm soát tuyến đường biển chiến lược này vẫn đang bị tranh chấp. Hôm 15/8, Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) của UAE cho biết một tàu của họ bị tấn công khi đi qua eo biển Hormuz, trong chuỗi các vụ việc tương tự diễn ra nhiều tuần gần đây.
Mỹ chuyển sang gây sức ép kinh tế
Sau sáu tháng giao tranh không đạt được mục tiêu lật đổ giới lãnh đạo Iran hay mở lại eo biển Hormuz mà Washington và Israel nhắm tới, Mỹ dường như đang chuyển hướng sang sử dụng sức ép kinh tế.
Hôm 15/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington sẽ sớm áp dụng các biện pháp kinh tế mới để gây sức ép với Iran. “Đó sẽ là sự kết hợp giữa cô lập kinh tế chưa từng thấy và tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz để ngăn bất cứ thứ gì ra vào các cảng của Iran”, ông nói trên kênh Newsmax.
Hồi tháng 8, Mỹ công bố các bước nhằm phá vỡ mạng lưới các nhà đổi tiền và công ty vỏ bọc mà Washington cho rằng đã giúp Iran bí mật chuyển hàng trăm triệu USD qua hệ thống tài chính quốc tế. “Hệ thống ngân hàng ngầm của Iran đang lung lay dưới sức ép kinh tế, và chế độ này đang cạn kiệt cách thức chuyển tiền”, ông Bessent nói khi công bố các lệnh trừng phạt này.
Chiến lược này không mới: Iran đã hứng chịu mạng lưới trừng phạt kinh tế ngày càng siết chặt từ Mỹ và các nước khác kể từ cách mạng 1979. Các khó khăn kinh tế nhiều lần dẫn đến các cuộc biểu tình gây bất ổn nghiêm trọng, nhưng chưa từng nào thay đổi được chế độ.
Ông Marc Ginsberg, cựu đại sứ Mỹ và cố vấn chính sách Trung Đông tại Nhà Trắng, nói với Al Jazeera rằng dù Mỹ từ lâu đã sử dụng chiến thuật gây sức ép tối đa, tình hình hiện tại có điểm khác biệt và Nhà Trắng thiếu chiến lược rõ ràng để giải quyết bế tắc.
“Đây giống như một trò chơi gà kinh tế. Bên nào sẽ nhảy khỏi đường trước khi va chạm? Tôi nghĩ cuối cùng chính quyền sẽ nhượng bộ trước chính phủ Iran”, ông nhận định.
