Hichilema tái đắc cử tổng thống Zambia giữa những lo ngại về bầu cử

Ủy ban Bầu cử Zambia (ECZ) ngày 18/8 đã tuyên bố Hakainde Hichilema đắc cử tổng thống nhiệm kỳ thứ hai sau khi ông giành được 2.965.326 phiếu bầu, so với 1.856.217 phiếu của đối thủ Brian Mundubile. Kết quả này trao cho ông thêm 5 năm lãnh đạo kể từ khi lần đầu nhậm chức vào năm 2021.

Liên minh của ông Mundubile đã bày tỏ quan ngại về một số khía cạnh trong quy trình bỏ phiếu và kiểm phiếu. Trong khi đó, những người ủng hộ ông Hichilema bác bỏ các cáo buộc và cho rằng kết quả phản ánh niềm tin của công chúng vào định hướng điều hành đất nước.

Phái đoàn quan sát bầu cử của Liên minh châu Âu (EU) cho biết các ứng cử viên đã có thể vận động tranh cử thông qua các cuộc mít tinh và họp công khai, nhưng cũng nêu lo ngại về bạo lực liên quan đến vận động tranh cử, đe dọa chính trị và môi trường truyền thông. Việc công bố kết quả từng bị gián đoạn ngắn sau khi Ủy ban Bầu cử tạm hoãn quy trình do lo ngại an ninh, bao gồm các vụ tấn công vào quan chức bầu cử và mất cắp phiếu bầu đã được đánh dấu.

Ông Hichilema lên nắm quyền với cam kết tái thiết nền kinh tế vốn bị suy yếu do gánh nặng nợ nần, khôi phục niềm tin của nhà đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng tại quốc gia sản xuất đồng lớn thứ hai châu Phi. Nhiệm kỳ đầu tiên của ông tập trung chủ yếu vào ổn định kinh tế và tái lập uy tín quốc tế. Nhiệm kỳ thứ hai sẽ chịu sức ép từ những yêu cầu về trách nhiệm giải trình mạnh mẽ hơn, đoàn kết dân tộc và lợi ích rộng rãi hơn từ tăng trưởng kinh tế.

Giáo sư Lubinda Haabazoka, Giám đốc Trường Kinh doanh Sau đại học tại Đại học Zambia, nhận định với Al Jazeera rằng chính quyền của ông Hichilema đã đạt được tiến bộ đáng kể trong việc khôi phục ổn định kinh tế. "Trong 5 năm qua, Tổng thống Hichilema đã bắt tay vào xử lý các vấn đề cơ bản của kinh tế vĩ mô và đạt được tiến bộ đáng kể trong việc tái cơ cấu nợ", ông Haabazoka nói và cho biết thêm rằng dự trữ ngoại hối đã tăng, tăng trưởng kinh tế đã phục hồi và dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực khai khoáng đã quay trở lại. "Gần đây, đồng kwacha đã ổn định và các yếu tố nền tảng khác cũng ổn định, tôi nghĩ chúng ta đang trên quỹ đạo tăng trưởng".

Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng những thành quả đó chưa chuyển thành đủ sự hỗ trợ cho các hộ gia đình đang phải đối mặt với chi phí sinh hoạt cao. Phe đối lập coi chi phí sinh hoạt là vấn đề vận động tranh cử chính, lập luận rằng những cải thiện trong các chỉ số kinh tế vẫn chưa làm giảm bớt áp lực lên các gia đình.

Trong chiến dịch tranh cử, ông Mundubile cáo buộc các đảng đối lập phải đối mặt với môi trường chính trị không bình đẳng, viện dẫn những hạn chế và lo ngại về cách đối xử với các đối thủ chính trị. Sau bỏ phiếu, phe của ông kêu gọi xem xét kỹ lưỡng quy trình bầu cử.

Đồng vẫn là trọng tâm tương lai của Zambia. Khi nhu cầu về kim loại dùng trong xe điện, công nghệ năng lượng tái tạo và các bộ phận khác của quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu tăng lên, quốc gia này đang tìm cách tăng sản lượng và thu hút thêm đầu tư. Nhưng đối với nhiều cử tri, thước đo thành công sẽ không chỉ là số liệu đầu tư hay các chỉ số kinh tế, mà còn là liệu sự ổn định chính trị và nguồn tài nguyên giàu có có mang lại cơ hội tốt hơn hay không.

Elvis Mwape, một tài xế taxi ở Lusaka, hoan nghênh chiến thắng của ông Hichilema nhưng muốn người dân cảm nhận được lợi ích từ tăng trưởng. "Chúng tôi tạ ơn Chúa vì Hakainde Hichilema đã giành chiến thắng và có nhiệm kỳ thứ hai. Chúng tôi mong đợi một tình huống đôi bên cùng có lợi khi nền kinh tế tăng trưởng, chúng tôi cũng có thể nuôi sống gia đình mình", Mwape nói.

Vincent Mwale, một nghị sĩ độc lập thuộc khu vực bầu cử mới Chipangali West, nói rằng kết quả bầu cử mang một thông điệp gửi tới chính phủ. "UPND đã giữ được quyền lực, và chúng tôi đã làm điều đó một cách hòa bình. Giờ đây, tôi nghĩ họ cần bắt tay vào công việc. Cuộc bầu cử này nên cho họ thấy các vấn đề nằm ở đâu", Mwale nói. "Chúng tôi muốn họ nỗ lực đoàn kết dân tộc. Kết quả cho thấy có sự chia rẽ ở đâu đó, và tôi chắc rằng họ có thể nhìn thấy xu hướng bỏ phiếu. Nhưng tôi hoàn toàn tin tưởng rằng Tổng thống Hichilema có thể vươn lên và gắn kết mọi người lại với nhau".