Hai nhóm công tác Gaza: Điều kiện tái thiết gắn với giải giáp

Hai nhóm công tác chung đã được thành lập sau khi đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và các quan chức Hội đồng Hòa bình gặp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, nhằm thúc đẩy kế hoạch hòa bình Gaza của Tổng thống Donald Trump.

Nhóm thứ nhất được giao nhiệm vụ giải giáp và phi quân sự hóa Gaza, trong khi nhóm thứ hai tập trung vào các nỗ lực nhân đạo, gồm vệ sinh, nước sạch và các vấn đề sức khỏe. Kushner cho biết, việc tái thiết Gaza sẽ không được phép tiến hành cho đến khi hoàn tất quá trình phi quân sự hóa vùng lãnh thổ này.

Các nhóm này nhằm vượt qua bế tắc hiện nay và thúc đẩy Giai đoạn Hai của kế hoạch hòa bình 15 điểm của Trump, vốn bị Netanyahu bác bỏ bởi ông muốn giải giáp Hamas trước khi Israel rút quân khỏi vùng lãnh thổ Palestine.

Người đứng đầu Hội đồng Hòa bình Nickolay Mladenov, cựu Thủ tướng Anh Tony Blair và Đại sứ Mỹ Mike Huckabee cũng tham dự cuộc họp với Netanyahu. Về phía Israel có Giám đốc Shin Bet David Zini và Tổng cục trưởng Tình báo quân đội Shlomi Binder.

Giải giáp và an ninh

Nhóm công tác thứ nhất tập trung hoàn toàn vào an ninh và phi quân sự hóa hoàn toàn Gaza. Nhiệm vụ của nhóm là thu gom và loại bỏ vĩnh viễn mọi loại vũ khí, cả hạng nhẹ và hạng nặng, cùng với việc phá dỡ hệ thống đường hầm.

Kushner ước tính việc "bắt đầu mang một số vũ khí ra" và lấp các đường hầm có thể diễn ra "trong 60 đến 90 ngày tới". Đáng chú ý, vũ khí do các phe phái Palestine giao nộp sẽ không được chuyển cho chính phủ kỹ trị Palestine mới (NCAG), mà được trao trực tiếp cho Lực lượng Ổn định Quốc tế do Mỹ dẫn đầu (ISF), với trách nhiệm tiêu hủy hoàn toàn thuộc về Tướng Mỹ Jasper Jeffers.

Nhà phân tích chính trị Wesam Afifa nhận định việc giao vũ khí trực tiếp cho quân đội Mỹ trong bối cảnh Israel chiếm đóng sẽ gây ra "sự nhạy cảm nghiêm trọng" đối với Hamas và các phe phái khác, bởi cơ chế này "trông giống như một quá trình giải giáp dưới sự giám sát quân sự trực tiếp của Mỹ, chứ không phải một giải pháp chính trị cân bằng giữa Palestine và quốc tế".

Nhà phân tích chính trị Eyad al-Qarra tại Gaza đồng tình, lưu ý việc chuyển quyền kiểm soát vũ khí cho Tướng Jeffers thay vì NCAG là "điều không có trong thỏa thuận".

Vệ sinh và sự mơ hồ

Nhóm công tác thứ hai được giao nhiệm vụ giải quyết các nhu cầu nhân đạo cơ bản, vệ sinh, nước sạch và sức khỏe cộng đồng cho người dân Gaza, sau các cảnh báo nghiêm trọng về nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Nhiệm vụ cũng bao gồm đánh giá tác động của các vấn đề môi trường và sức khỏe này đối với Israel.

Afifa cho rằng động cơ của Israel ở đây "không hoàn toàn nhân đạo" mà xuất phát từ "lợi ích an ninh và sức khỏe trực tiếp trong việc ngăn chặn sự sụp đổ của hệ thống vệ sinh và sự lây lan của dịch bệnh gần lực lượng Israel và vùng bao quanh Gaza". Al-Qarra cảnh báo việc chia nhỏ khủng hoảng thành các nhóm phụ ưu tiên vệ sinh sẽ biến một vấn đề chính trị toàn diện thành một cuộc khủng hoảng đô thị mang tính địa phương.

Tuy nhiên, thành phần, lãnh đạo và cơ chế hoạt động của nhóm nhân đạo này vẫn rất mù mờ. Một quan chức cấp cao Israel thừa nhận không thể cung cấp thêm chi tiết về thành phần, vai trò chính xác hay tiến độ thành lập các nhóm.

Tái thiết bị đóng băng

Cả Mỹ và Israel đều tuyên bố rõ rằng sẽ không có sự phục hồi nào rộng lớn hơn cho đến khi nhóm an ninh hoàn thành nhiệm vụ. Kushner đưa ra tối hậu thư với Hamas: "Chúng tôi sẽ không cho phép xây dựng lại Gaza cho đến khi phi quân sự hóa hoàn tất".

Afifa nhấn mạnh trình tự này hoàn toàn trái ngược với lộ trình ban đầu vốn dựa trên "đồng bộ và từng bước", trong đó giải giáp một khu vực cụ thể đi kèm với việc Israel rút quân đồng thời. Lực lượng Israel vẫn chiếm hơn 60% diện tích Gaza, tạo ra cái gọi là "Đường Vàng" mới.

Ibrahim Fraihat, phó giáo sư về giải quyết xung đột quốc tế tại Viện Doha, nhận định sự ràng buộc này tương đương với việc "mua bán và bóc lột sự đau khổ của người Palestine ở Dải Gaza bằng cách gây sức ép buộc họ giao nộp vũ khí trước khi quá trình tái thiết bắt đầu".

Đồng thời, Kushner nói rõ Washington sẽ "không hạn chế quyền tự vệ của Israel nếu có bất kỳ mối đe dọa sắp xảy ra nào", tạo lá chắn ngoại giao cho các hoạt động quân sự tiếp diễn. Israel đã giết hơn 1.200 người Palestine kể từ khi ký lệnh ngừng bắn với Hamas vào tháng 10/2025, nâng tổng số người thiệt mạng trong cuộc chiến diệt chủng của Israel ở Gaza kể từ tháng 10/2023 lên 73.400 người và 174.312 người bị thương.

Netanyahu khẳng định các chiến dịch nhắm mục tiêu của Israel chống Hamas sẽ tiếp tục như thường lệ, và quân đội sẽ không rút khỏi "Đường Vàng" trước khi hoàn tất giải giáp. Afifa nhấn mạnh việc yêu cầu các phe phái Palestine giao nộp vũ khí trong khi Israel được tự do tiến hành các hoạt động quân sự hàng ngày là "một trong những mâu thuẫn thực tế lớn nhất" trong chuyến thăm của Kushner.

Cảnh báo khu vực

Trong khi một quan chức Hội đồng Hòa bình tuyên bố người Israel "sẽ cho điều này một cơ hội", các nhà hòa giải khu vực đã bày tỏ lo ngại về việc tái cấu trúc lộ trình một cách đơn phương. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Majed Al-Ansari hôm thứ Ba lên án sự trì hoãn của Israel trong việc thực hiện thỏa thuận ngừng bắn, cảnh báo việc Israel bác bỏ lộ trình gây rủi ro cao cho sự ổn định khu vực.

Về phía các phe phái Palestine, Hamas chưa đưa ra phản ứng chính thức về các nhóm công tác cụ thể, nhưng trước đó khẳng định việc rút quân phải diễn ra song song với giải giáp. Trump cũng từng gắn các giai đoạn giải giáp với việc Israel rút quân dần khỏi Gaza trong kế hoạch 15 điểm.

Cái bẫy chiến lược

Các nhà phân tích chính trị cảnh báo việc cấu trúc kế hoạch hòa bình thông qua các nhóm công tác cụ thể là một động thái tính toán nhằm phá vỡ nền quản trị Palestine. Al-Qarra cho rằng Netanyahu đang thực hiện chính sách "có, nhưng" để chiến lược làm rỗng nội dung thỏa thuận, lưu ý việc đơn phương thành lập các nhóm này "hoàn toàn phớt lờ vai trò của các nhà hòa giải", loại bỏ Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập.

Afifa mô tả động thái hiện tại là nỗ lực "tái thiết kế kế hoạch của Trump" thông qua "thực thi có chọn lọc", khi Netanyahu chỉ chọn các điều khoản có thể thông qua về mặt chính trị trước thềm bầu cử Israel, trong khi hoãn các vấn đề lớn như rút quân và tái thiết toàn diện.

Chuyên gia về các vấn đề Israel Suleiman Bisharat nói rằng việc thành lập các nhóm này cho thấy Israel nhằm tái thiết chính quyền ở Gaza để đảm bảo quyền bá chủ của mình, gợi nhớ đến "khái niệm quân quản và chính quyền dân sự thuộc về sự chiếm đóng của Israel", đồng thời nhằm "làm rỗng và tước bỏ quyền lực của bất kỳ thực thể nào ở Dải Gaza".